Ойлаудың даму ерекшеліктері туралы қазақша реферат
Ойлаудың онтогенездегі дамуы
Кез келген психикалық үдеріс сияқты, ойлау да онтогенез барысында біртіндеп, қарапайымнан күрделіге қарай жетіледі. Жаңа туған сәбиде толыққанды ойлау әрекеті бірден қалыптаспайды: ол баланың сыртқы ортамен белсенді қарым-қатынас жасауына, тәжірибе жинақтауына және әрекет арқылы үйренуіне байланысты біртіндеп дамиды.
Алғашқы тәжірибелік мысалдар
- Бір жасар бала әжесінің саусағындағы жараға жағылған йод ерітіндісіне назар аударып, бақылау арқылы жаңа ақпаратты қабылдайды.
- Он бес айлық бала өзі сүйрей алмаған жәшіктің ішіндегі заттарды көріп, алдымен ішін жеңілдетеді, содан кейін ғана жәшікті жылжытуға талпынады. Бұл — қарапайым жоспарлау мен себеп-салдарлық байланыстың қалыптаса бастауының көрінісі.
Тілдің пайда болуы — шешуші кезең
Тілдің шығуы бала ойлауының дамуында ерекше маңызды кезең болып саналады. Тіл арқылы бала тәжірибесін сөзбен бекітеді, қоршаған орта құбылыстарын жалпылайды және ұғымдарды қалыптастыра бастайды.
Мектепке дейінгі ойлау ерекшелігі
Мектепке барғанға дейін бала ойлаудың ұзақ даму жолынан өтеді. Бұл кезеңде ойлау көбіне нақтылы-бейнелі сипатта болады және әрекетпен тығыз байланысады: бала көбіне нақты заттарды ұстап көріп, салыстырып, әрекет үстінде түсінеді.
Оқудың рөлі
Балалардың ойлауын дамытуда мектептегі оқу-тәрбие үдерісі шешуші рөл атқарады. Оқу тапсырмалары, сұрақ-жауап, талдау және қорытындылау дағдылары ойлаудың жүйелілігін күшейтіп, танымдық белсенділікті арттырады.
Ойлау қабілетіндегі дара айырмашылықтар
Адам ойлауына тән жалпы заңдылықтар болғанымен, әр тұлғаның ойлау әрекеті жеке дара ерекшеліктерге толы. Адамдар бір-бірінен ой-өрісінің кеңдігі немесе тарлығы, ойының орамдылығы, ұшқырлығы, дербестігі, логикалық жүйелілігі, сыншылдығы сияқты сапаларымен ажыратылады.
Ой-өрісі кең адамның сипаттары
- Мәселені ескі әдетпен, үйреншікті жолмен ғана шешпейді; еркін әрі икемді ойлайды.
- Бір мәселені бірнеше әдіспен қарастырады, бұрын қате деп танылған тәсілдерге қайта жүгінуден сақ болады.
- Мәселенің түрлі қырын көре алады, шешім қабылдауда байыпты және дәлелге сүйенеді.
Ойдың ұшқырлығы және байыптылық
Кейбір адамдар жағдайды тез бағдарлап, мәселені жылдам шеше алады. Ойы сергек әрі белсенді болғанымен, олар орынсыз асығыс шешім қабылдамайды; жағдайды таразылап барып әрекет етеді. Бұл қасиет ойдың ұшқырлығы деп аталады.
Ұшқырлық — жылдамдық қана емес, сонымен бірге дәлдік пен икемділік: мәселені тез көріп, дұрыс бағытта ой қорыту.
Ойдың асығыстығы: қарсы сипат
Ойдың ұшқырлығына қарама-қарсы қасиет — ойдың асығыстығы. Мұндай адам ой еңбегіне терең бойламай, мәселені үстірт қарастыруға бейім болады. Кейде дайын тұжырымға жармасып, жеңіл ойлау жолын таңдап, күрделі жағдайды жан-жақты талдауға жеткілікті күш жұмсамайды.
- Талдаудың орнына жорамалға сүйену.
- Дайын жауапқа тым тез тоқтау, балама жолдарды қарастырмау.
- Мәселені жеңілдетіп қабылдап, терең қорытындыға бармау.