Мәдени процестер
Тәуелсіз Қазақстанның рухани дамуы және мәдени процестер
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін қоғамның рухани өмірінде, мәдени саясатында және білім беру жүйесінде терең өзгерістер басталды. Бұл кезең бір жағынан дағдарыс белгілерімен, екінші жағынан жаңғыру мен жаңа институттардың қалыптасуымен сипатталды.
Білім беру жүйесіндегі өзгерістер
1991 жылдан кейін білім беру жүйесі белгілі бір деңгейде дағдарысқа ұшырады: мектеп саны қысқарып, 1993 жылдың басында Қазақстанда 154 мың орынға есептелген 303 балабақша жабылды.
Сонымен бірге нарықтық қатынастардың орнығуына байланысты мемлекеттік емес білім беру мекемелері, жекеменшік мектептер мен жоғары оқу орындары пайда бола бастады. 1989 жылғы «Тіл туралы» Заң және Конституциялық нормалар ұлттық білімнің жандануына құқықтық негіз қалап берді.
Маңызды үрдіс
Елдегі барлық жоғары және арнаулы орта оқу орындарында қазақ тілінде оқытатын бөлімдер ашылды. Соңғы жылдары 300-ден астам қазақ жалпы білім беретін мектеп ашылып, олардың саны 3,3 мыңға жетті.
Республикада 17 ұлт тілінде жүздеген мектеп жұмыс істеді. 12 тілде газет-журналдар шықты, ал теле-радио саласында 11 және 6 тілде хабар тарататын қызметтер болды.
1999 жылғы 11 маусымда Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы жарияланды. Тәуелсіздікпен бірге білім беру жүйесінің халықаралық байланыстары кеңейіп, білікті мамандар санын арттыру үшін жастарды шетелдің беделді оқу орындарына жіберу өзектене түсті.
«Болашақ» және халықаралық интеграция
1993 жылғы 5 қарашада Президенттің бастамасымен «Болашақ» бағдарламасы іске қосылып, 250 халықаралық стипендия тағайындалды. Бұл қадам халықаралық білім кеңістігімен ықпалдасуды жеделдетіп, жаңа кадрлық әлеуеттің қалыптасуына әсер етті.
Қазақстан халықтарының мәдениетін әлемге таныту мақсатында ЮНЕСКО аясында Қазақстан Республикасының мерекелері мен маңызды оқиғалары кеңінен аталып өте бастады.
Ұлттық жады және тарихи әділет
1997 жыл
- Ұлттық татулық және саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу жылы болып жарияланды.
- 1930–1932 жылдардағы ұлы қасіреттің 65 жылдығы және сталиндік қуғын-сүргінге ұшыраған ұлттық зиялылар қасіретінің 60 жылдығы атап өтілді.
- 13 желтоқсанда Ақмолада саяси қуғын-сүргін құрбандарына арналған мемориалдық кешен ашылды.
1998 жыл — халық бірлігі мен ұлттық тарих жылы
- 23 ірі ғылыми форум өткізілді.
- 24 ғылыми экспедиция республика өңірлеріне жіберіліп, 74 аудан қамтылды.
- Тараз маңындағы Ақыртас архитектуралық кешені ашылып, зерттелді.
- Мантуя (Италия) қаласында «Алтын адам: Қазақстан далалары қола дәуірінен халықтардың ұлы қоныс аударуына дейін» көрмесі өтті.
1999 жыл — ұрпақтар бірлігі мен сабақтастығы жылы
- 6 томдық «Қазақстан ұлттық энциклопедиясының» I томы жарық көрді.
- Мұстафа Шоқай шығармаларының екі томдығы басылып шықты.
- Қытай мұрағаттары негізінде қазақ тарихына арналған 5 кітап жарияланды.
- «Алпамыс батыр» жырының 100 жылдығына арналған ғылыми-теориялық конференция өтті.
- М. Хайдар Дулатидің 500 жылдығы аталып өтіп, «Тарих-и Рашиди» еңбегі қазақ тілінде жарық көрді.
- Саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау жұмыстары жалғасып, нәтижесінде 19 144 адам толық ақталды.
Мәдени бастамалар және қоғамдық ахуал
2000 жыл мәдениетті қолдау жылы ретінде белгіленді. 2001 жылғы 18 маусымда Күлтегін ескерткішінің көшірмесі Астанаға жеткізілді. 2001 жылғы 5 маусымда Қазақстанда Ресей Федерациясы мәдениетінің күндері өтті.
2003 жылы Астанада дүниежүзілік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі ұйымдастырылды. Мұндай мәдени іс-шаралар халықаралық беделді күшейтіп, қоғамдық диалогты кеңейтті.
Күрделі қыр
Дегенмен әлеуметтік қайшылықтардың артуы, экономикалық жағдайдың нашарлауы және өмір сүру деңгейінің төмендеуі халықтың рухани ахуалын күрделендірді.
Тарихи сананы жаңғырту: «Тарих толқынында»
1999 жылы Н. Ә. Назарбаевтың «Тарих толқынында» атты еңбегі жарық көрді. «Тарихтың шеңберлі және ұлттық зерде» бөлімінде автор ел тарихын 12 кезеңге бөледі.
Еңбектің басты мәні — тарихи тәжірибені терең зерделеу арқылы ұлттық болмысты, құндылықтарды және қасиетті сақтаудың маңызын айқындап, қоғамды соған тәрбиелеу қажеттігін көрсетуінде.
Қорытынды
Тәуелсіздік жылдарындағы рухани даму білім беру, тіл саясаты, көпұлтты мәдениет, тарихи жады және халықаралық мәдени байланыстар бағытында қатар жүрді. Дағдарыстар мен қиындықтарға қарамастан, осы кезең Қазақстанның мәдени-рухани жаңғыруының берік институционалдық негіздерін қалыптастырды.