Ана сүтін айырбастап араққа
Кіріспе: салауаттылық — өмір өлшемі
Өмір өлшемі — салауаттылық, салауаттылық — өмір заңы. Салауатты өмір сүрмей тұрып, өмірге қажетті құндылықтарды толық ала алмайсың.
Адамның жарасымды тұрмыс құрып, үйлесімді дамуы үшін елімізде мүмкіндік жеткілікті: өнердің, спорттың сан саласымен айналысуға болады. Бұл істер жан дүниеңді байытып, сезіміңе әдемі әсер сыйлайды; өміріңнің мәні мен мазмұнын арттырады.
Демек, арақсыз, есірткісіз, темекісіз — әрі мазмұнды, әрі сәнді өмір сүруге болады. Алдамшы құмарлықтан бас тартып, өзін-өзі билей білу — адам бойындағы ізгі қасиет, үлкен парасат.
Жоспар
Негізгі бөлім
- I. Алкоголь — нерв уы
- II. Қу арақтың қасіреті
- III. Алкогольден уланудың зардабы
- IV. Нәзік жандылардың ғасыр дертіне шалдығуы
- V. Ішімдікке «ЖОҚ» де!
Қорытынды бөлім
Ана сүтін айырбастап араққа,
Қайран қазақ, қайда кетіп барасың?..
Бұл арақты ішіп еді қай бабаң?
Ішпек түгіл ауызын да шаймаған.
Алла бізге арам деді арақты,
Зияны көп болғаннан соң пайдадан…
Арман Бердалин
I. Алкоголь — нерв уы
Тез сіңетін у, кең жайылатын зиян
Спирт ерігіш болғандықтан, ішкен кезде қанға тез сіңіп, ағзаға күшті әсер етеді. Ішімдіктің ықпалынан адамның зейіні кеміп, байқампаздығы төмендейді; қимыл үйлесімі бұзылып, мінез-құлқында әдепсіздік, желікпе мінез, дөрекілік көрінеді.
Алкоголь тек ақыл-есті тұмандатып қоймайды. Ол асқазан-ішек жолының кілегейлі қабықшасын зақымдап, гастритке, асқазан мен ұлтабардың жарасына әкелуі мүмкін. Миға сіңген спирт нерв жасушаларын уландырып, ойлау қабілетін әлсіретеді, адамды рухани ауыр халге түсіреді.
Қоғамдық салдары
Отбасындағы зорлық-зомбылық оқиғаларының шамамен үштен екісі және балалардағы қатігездіктің үштен бірі ата-аналардың маскүнемдігімен байланысты екені айтылады.
Бақытсыз жағдайлар, адам өлтіру, өзіне қол жұмсаудың елеулі бөлігі алкогольге тәуелділікпен астасып жатады.
Ертеден-ақ өсер ұрпақ үшін ішімдіктің зор зияны белгілі болған. Ежелгі Римде 30 жасқа толмағандарға ішімдік ішуге тыйым салынғаны айтылады; Көне Грекияда 18 жасқа дейінгілерге шектеу болған. Ресейдің көне құжаттарында да жаңадан отау тіккен жастарға ішімдікке тыйым салынған деректер кездеседі.
1915 жылы Пирогов съезінде әйгілі дәрігерлер: «Арақтың адам денесінде зиян келтірмейтін мүшесі жоқ» деген тоқтамға келгені келтіріледі.
II. Қу арақтың қасіреті
Арақ деген не?
Арақ — ректификатталған этил спиртінің сумен қосындысынан тұратын күшті масайтқыш ішімдік. Ол қара бидай, бидай, арпа секілді дақылдардан жасалады. Құрамындағы спирт мөлшері көбіне 40–56% аралығында болады.
Арақ-шараптан келетін зиянды дәл есептеп шығару қиын: ол денсаулықты әлсіретіп қана қоймай, адамның абыройына, отбасының берекесіне, еңбек қабілетіне де соққы береді.
Жыныстық денсаулыққа әсері
«Ішімдік жыныс күшін арттырады» деген ұғым да жиі айтылады. Шын мәнінде алкоголь ерлердің жыныс жүйесін әлсіретіп, уақыт өте белсіздікке әкелуі мүмкін. Ең өкініштісі — мұның себебі алкоголь екенін жұбайлар көп жағдайда аңғара бермейді.
Алкогольдің салдарынан көрсеқызарлық, нәпсіқұмарлық күшейіп, нәтижесінде жыныстық жолмен берілетін ауруларға шалдығу қаупі де артады.
III. Алкогольден уланудың зардабы
Алкоголь организмнің бүкіл «қуысына» тез таралып, орталық нерв жүйесін улайды; оның қоректену процесін бұзады. Үнемі ішімдікке салынған адамның ұрық жасушалары (сперматозоидтар) азайып, олардың пішіні өзгеруі мүмкін.
Маскүнем ата-аналардан туған балалардың денсаулығында кінәраттар жиі кездесетіні туралы түрлі зерттеулерде айтылады. Кей деректерде маскүнем әйелдерден туған нәрестелердің едәуір бөлігі алғашқы айларда шетінеп кететіні, себептердің бірі — ми аурулары екені келтіріледі.
Тәуелділік қалай басталады?
Алғашында әуестік ретінде көрінеді: «отырыс», «мереке», «көңіл көтеру» деген сылтаулар жиілейді.
Төзімділік артады
Бұрынғы мөлшер әсер етпей, мас болу үшін көбірек қажет болады. Бұл — қауіпті белгі.
«Бас жазу» кезеңі
Мастық тарағанда қол қалтырау, терлеу, ұйқы қашу, үрей, мазасыздық пайда болады; қайта ішкенде ғана «жеңілдегендей» сезіледі.
Үш сатының ауыр шындығы
Алғашқы саты (шамамен 5–7 жыл): психологиялық және физиологиялық тәуелділік қалыптасады; мінез құбылады, ашушаңдық, өкпешілдік, жауапсыздық байқалады.
Екінші саты (10–15 жылға созылуы мүмкін): «бас жазу» тұрақты әдетке айналады; ішкі органдар мен нерв жүйесі қатты зақымданады, алкогольдік психоздар (елестеу, еліру) пайда болуы ықтимал.
Үшінші саты: ми жасушалары тұтастай зақымданып, адам алкогольдің аз мөлшерін де көтере алмайды; еңбекке жарамсыздық, ақыл-естің әлсіреуі тереңдейді.
IV. Нәзік жандылардың ғасыр дертіне шалдығуы
Қауіптің жаңа сипаты
Көпшілік зиянды әдеттерді көбіне ер адамдарға тән деп қабылдайды. Бірақ бүгінде әйелдердің де алкогольді мөлшерден тыс қабылдауды әдетке айналдыруы жиілеп отыр. Кейбір бойжеткендердің ішімдікті «сән» көруі — әйел табиғатына жат, өрескел құбылыс.
Мамандардың пікірінше, ішімдікке үйір адамдардың өмір жасы әдеттегіден 15–20 жылға қысқаруы мүмкін.
Ана мен бала саулығына тікелей қауіп
Ішімдік әйелдің жыныстық жүйесінің қызметіне зиян келтіріп, бедеулікке ұрындыруы мүмкін. Жүктілік кезінде алкоголь қолдану болашақ сәбидің дамуына ауыр қауіп төндіреді.
Емшекте баласы бар әйелдің ішімдік ішуі — тіпті өрескел қателік. Ана сүті арқылы нәресте организміне енген алкоголь баланы тынышсыздандырады, ұйқысын бұзады, ақыл-есінің жетілуіне кедергі келтіреді.
V. Ішімдікке «ЖОҚ» де!
Бір қадамдық қауіп: «сыраны ғана ішемін»
Мамандардың пайымдауынша, шөл басу үшін күнделікті бір бөтелке сыра ішу — тәуелділіктің алғашқы белгісі болуы мүмкін. Екі-үш реттен кейін ағза үйреніп, «қажетсіну» басталады: бұл — психологиялық тәуелділік.
Кейін адам физикалық тәуелділікке бой алдырады: енді сыра қанағат қылмай, күштірек ішімдікке ауысуы ықтимал. Ал ішімдікті «бір рет бастап көрдім» мен созылмалы маскүнемдіктің арасы кейде шынында да бір-ақ қадам.
Емнің өзегі — адамның өз таңдауы
Ауру асқынбай тұрғанда әркім ішімдіктен бас тарта алады: ең бастысы — ішімдіктің денсаулыққа да, отбасы мен ортаға да, қоғамға да зиян екенін терең түсіну.
Созылмалы алкоголизмге шалдыққан адам көбіне еркінен айырылып, үйренген дағдысынан бірден бас тарта алмайды. Дегенмен, адам өзі ұмтылмаса, емдеу шараларын нәтижелі жүргізу қиын. Сондықтан дәрігерге неғұрлым ертерек қаралған жөн.
Қорытынды: ұлттың ұяты — ұрпақтың саулығы
Ішімдіктің зияны — жеке адамның қайғысы ғана емес, шаңырақтың шайқалуы, тәрбиенің әлсіреуі, қоғамның әл-ауқатына түскен салмақ. «Дәстүр» деген желеумен ақтауға болмайтын нәрсе бар: ол — денсаулық пен адамдық қадірді қорлайтын әдет.
Ішімдікке «ЖОҚ» деу — өзіңді қорғау ғана емес, отбасыңды, болашағыңды, ұрпағыңды қорғау.