Туристік қонақ үйлерде
Туристік қонақ үй ғимаратын орналастыру және классификациялау туралы түсінік
Туристік қонақ үй типіндегі мекемені таңдау және жобалау бірнеше факторға тәуелді. Бұл факторлар функционалдық, экономикалық және архитектуралық талаптармен тікелей байланысты. Архитектуралық тұрғыдан жоспарланған туристік қонақ үй туристерді төмендегі негізгі шарттармен қамтамасыз етуі тиіс.
Негізгі талаптар
- Қызмет көрсетудің жоғары деңгейі.
- Туристердің әртүрлі контингентіне (жас ерекшелігі, әлеуметтік құрамы, қажеттілігі) сәйкес жағдай жасау.
- Қызмет түрлерінің жүйелілігі және ұйымдастырылуы.
- Қызмет көрсету, тамақтандыру және спорттық қызметтерге кететін шығындарды оңтайландыру.
- Құрылыстың және құрылыс жұмыстарын жүргізудің жалпы шығындарын тиімді жоспарлау.
Функционалдық сұраныстарды айқындайтын классификациялық факторлар
A) Қызмет көрсетілетін туристер контингенті
Туристік мекеменің жұмыс режимі көбіне келушілердің жас ерекшелігіне, әлеуметтік құрамына және бос уақыт құрылымына байланысты. Көп жағдайда туристік қонақ үйлер қызметті маусымдық сұранысқа бейімдеп ұйымдастырады: оқушылар каникул кезінде, балаларымен келген ата-аналар жаз айларында, ауылшаруашылық аудандарынан келген туристер қыс мезгілінде белсенді келеді.
Турбазаларда жаз кезінде туристер саны 50%-дан да асып кетуі мүмкін. Осыған байланысты қосалқы палаткалар мен шағын үйшіктер жалға беріледі. Маусым кезінде орын саны артқандықтан, өрт қауіпсіздігіне сай қосымша іс-шараларды күшейту қажет.
B) Сыйымдылық және орын санын жоспарлау
Туристік мекемелердегі орын саны мен сыйымдылық маусымға қарай жоспарланады және нормативтік талаптармен реттеледі. Орын саны мен қабылданатын туристер көлемі тиісті мемлекеттік құрылыс нормаларына сәйкес бекітіледі.
Ұсынылатын сыйымдылық көрсеткіштері
- Туристік қонақ үйлер
- 300 / 500 / 800 / 1000 орын
- Туристік базалар
- 500–1000 орын
- Мотельдер
- 300 орыннан көп емес
- Кемпингтер
- 500 орыннан көп емес
- Туристік приюттар
- 50–100 орын
Қызметкерлер санының үлестік көрсеткіші
Қызмет көрсетуші персонал саны көбіне орын санына қарай есептеледі. Мәтіндегі көрсеткіштер бойынша:
Туристік кешендердің аумаққа қарай сыйымдылығы
Жабдықталу деңгейі және разрядтар
Туристік мекемелердің классификациялық белгілері теориялық және тәжірибелік бағыттарға қарай бөлінеді. Жабдықталу деңгейі — ыңғайлылықтардың жиынтығы. Нысанның жоғары деңгейде жабдықталуы туристің өзін еркін, қауіпсіз әрі жайлы сезінуіне, демалыс кезінде артық күш жұмсамауына мүмкіндік береді.
Қазақстандағы разрядтау қағидаты
Қазақстан Республикасында бекітілген құрылыс нормалары бойынша қонақ үйлер үшін жеті разряд қарастырылады: люкс санаттары (5*, 4*, 3*), жоғары дәрежелі A, жоғары дәрежелі Б, I, II, III, IV (мәтінде кестелерге сілтеме берілген).
Ал туристік кешендер (турбаза, приют, кемпинг) қолданылу және қызмет деңгейіне қарай A, Б, В разрядтарына бөлінеді; бұл разрядтар мазмұны жағынан қонақ үйлердегі деңгейлермен салыстырмалы.
Классификацияның ұлттық ерекшеліктері
Қонақ үйлерді классификациялау — туризм мен саяхаттың әртүрлі мақсаттарын, туристердің материалдық мүмкіндігін, ұлттық құрамын, географиялық орналасуын және табиғи ерекшеліктерін ескеретін күрделі жүйе. Нарық жағдайына қарай қызмет деңгейі де сан алуан. Сонымен бірге басқару формасы, жүйелілік және тәуелділік деңгейі де классификацияға әсер етеді.
Қазіргі жүйелер көбіне мемлекеттік құрылымдар немесе ұлттық қонақ үйлер ассоциациялары ұсынған үлгілерге және сертификаттау ережелеріне сүйенеді. Материалдық базаның сандық сипаттары, сервистік жағдай және қызмет сапасы негізгі талап ретінде қарастырылады.
Әлемде қонақ үй категориялары әртүрлі атаулармен беріледі (отызға жуық нұсқа кездеседі). Біртекті ортақ жүйеге келуге мемлекеттердің тарихы, мәдени даму деңгейі, ұлттық сервистік дәстүрлері және сапаны бағалау тәсілдерінің айырмашылығы кедергі жасайды.
Қызмет деңгейі мен бағаға қарай қонақ үй типтері
Ассортименті мен қызмет көрсету бағасына қарай қонақ үй шаруашылығын бірнеше типке бөлуге болады. Бұл бөлініс туристердің қажеттілігі мен төлем қабілетіне сәйкестендіріліп қолданылады.
Арзан және шектеулі сервис
Үнемдеу класына жататын нысандар (мотельдер және т.б.) көбіне қызмет түрлерінің шектеулі бөлігін ұсынады. Кейбірі қызмет көлемін кеңейтсе де, жалпы деңгейі орташа болуы мүмкін.
Орташа деңгей
Курорттық немесе жекеменшік қонақ үйлер сияқты нысандарды әлеуметтік деңгейі орташа туристер жиі таңдайды. Қызмет түрлері жеткілікті, бірақ люкс деңгейіне жетпейді.
Люкс отельдер
Толық қызмет көрсететін, жоғары класты қонақ үйлер фешенебельді декормен, сапалы жиһазбен, жақсы жабдықталған қоғамдық кеңістіктермен ерекшеленеді. Қызметкерлер үлесі жоғары болады.
Люкс отельдің сипаттамасы
- Нөмір саны: шамамен 100–400.
- Көбіне қаланың орталығында орналасады.
- Бағасы жоғары, қызмет көрсету деңгейі өте жоғары.
- Негізгі аудитория: лауазымды тұлғалар, ірі ұйым жетекшілері, жоғары білікті мамандар, конференция қатысушылары.
Курорттық және үнемдеу класы
Әлемдік классификация жүйелері
Әртүрлі елдерде қонақ үй комфорттылығын бағалау үшін бірнеше жүйе қолданылады. Соның ішінде ең кең тарағаны — жұлдыздық жүйе.
Жұлдыздық жүйе
Франция, Австрия, Венгрия, Мысыр, Қытай, Ресей және басқа да елдерде қолданылады.
Әріптік жүйе
Грекияда кең тараған.
Тәжілік және разрядтық жүйелер
Ұлыбританияда тәжілік жүйе тән, сондай-ақ бірқатар елдерде разрядтық жүйелер де қолданылады.
Нәтижесінде 1, 2, 3 жұлдызды қонақ үйлер комфорттылық, ұсынылатын қызмет ассортименті және баға деңгейі бойынша айқын ерекшеленеді. Қай жүйе қолданылса да, негізгі мақсат — турист үшін қызмет сапасының түсінікті және салыстырмалы өлшемін қалыптастыру.