Монғолдар Емчжу қаласына дейін Коре еліне енді
Монғолдардың Коре еліне жасаған жорықтары XIII ғасырдың басында басталды. Алғашқы кезеңде монғолдар мен корейлер арасындағы байланыс салыстырмалы түрде достық сипатта болды, өйткені екі тарап та қидандарға қарсы әрекеттер жүргізіп отырған еді. Осы жағдайда монғолдар Коре аумағына кіріп, ел ішінде 40 өкілін қалдырып, оларға корей тілін және мәдениетін зерттеу тапсырылды.
Сол жылы корей сарайына монғол елшілері «ағалық қамқорлық» көрсету сылтауымен жіберілді. Негізгі мақсат — Коре елін тәуелді мемлекетке айналдыру болатын. Корей ішкі саясатындағы дағдарыс (Чхве Чхунхонның қаза табуы, тақ үшін талас, шонжарлар арасындағы қақтығыстар, батыс және солтүстік шекарадағы тұрақсыздық) монғол талаптарын қабылдауға итермеледі.
Қарым-қатынастың шиеленісуі
Осы кезеңнен бастап монғол елшілері Коре еліне салық жинау үшін жиі келетін болды. Тек 1221 жылы мұндай келулер төрт рет қайталанғаны айтылады.
Монғол тарапынан көрсетілген қысым мен озбырлыққа төзе алмаған корейлер 1225 жылы келген елшілерді өлтіріп, олардың денесін монғолдарға кері жібереді. Монғолдар бұл әрекетті соғыс ашуға себеп деп қабылдап, Коре еліне жорықтарды бастады.
Монғолдардың Коре еліне жасаған негізгі 5 жорығы
Тарихи деректерде жорықтардың саны туралы әртүрлі пікір бар. Алайда ең ықтимал нұсқалардың негізінде монғолдар Коре еліне 5 ірі жорық жасаған деген тұжырым жиі қолданылады.
1-жорық (1231 жыл, қыркүйек – желтоқсан)
Бірінші жорық 1231 жылдың 9 айында (қыркүйекте) басталды. Ол кезде монғолдар Қиданға қарсы қимылдарды да жүргізіп жатқан. Соған қарамастан Саритай бастаған әскер Аммокан теңізінің арғы жағынан өтіп, Коре аумағына енді.
Монғолдар Чхольчжу мен Анбокпу бекіністерін айтарлықтай қиындықсыз бағындырды, бірақ Кучжу бекінісі маңында қатты қарсылыққа ұшырады. Осыдан кейін олар Кэген қаласына бет алып, 1231 жылдың 12 айында қаланы қоршауға алды. Әскердің бір бөлігі Чхунчжу бекінісіне жіберілді.
Қарсылыққа қарамастан, монғолдар Коре елін өз шарттарына көндіріп, салық мөлшерін 2–3 есе арттырды. Коре басшылары келісімге қол қоюға мәжбүр болды. Келісімнен кейін монғолдар әскерін алып шықты: көшпелі әскерге жайылым қажет еді, ал Коре жері негізінен егіншілікке толық игерілген болатын.
Қосымша талап: корей егіншілері мен қолөнершілерін Солтүстік Қытайға жіберу міндеттелді.
2-жорық (1232 жыл, тамыз)
1231 жылғы қысымнан кейін корей қоғамы шаршады. Чхве У басшылығымен Коре астанасы Канхвадо аралына көшіріліп, қысқа уақыт ішінде хан сарайы салынып, қорғанысқа 1000 арнайы даярланған әскер қойылды. Монғолдардың Коре ішінде қалдырған өкілдері қарусыздандырылды.
Екінші жорық 1232 жылдың 8 айында басталып, монғолдардың енуі жылдам жүрді. Алғашқы мақсат — Пукке бекінісін алу, одан кейін оңтүстікке беттей отырып Кэген қаласына соққы беру болды.
Сарай қызметкерлері қаладан шығарылғанымен, қала тұрғындары берілмей, табанды қорғаныс көрсетті. Монғолдар Канхвадоға жете алмай, Кванчжу маңында тойтарылды: корей әскерін Ким Юнху басқарды, ол Саритайға жебесін дөп тигізіп, монғолдардың бетін қайтарды.
3-жорық (1235–1236 жылдар)
Үшінші жорық кезінде монғолдар күшейген еді: чжурчжендердің Цзинь мемлекеті жауланып, әскери қуат артты. Бұл жағдай Коре жерінде де жеңіс оңай болады деген әсер қалдырды.
1235 жылы монғолдар Коре аумағының едәуір бөлігіне кіріп, Тонджу мен Наемнга қалаларына дейін жетті. Бұл кезеңде Коре басшылығы монғолдарға қарсы айқын іс-қимылға бармағанымен, халық өздігінен қарулы қарсылық ұйымдастырды.
Хыйген мен Менчжун қалаларының тұрғындары жасақ құрып, 1236 жылдың 7 айында қарсы тұрды. Ал 9 айда Чукчу тұрғындары берілмей, жанкешті түрде шайқасты. Нәтижесінде монғолдар жоспарланған мақсаттарына толық жете алмады.
Қорытынды: үшінші жорық күшті халықтық қарсылыққа тап болып, монғолдардың әрекетін шектеді.
Бейбіт келіссөздер және шарттар (1236–1239)
1236 жылдың соңына қарай Коре мен монғолдар арасында бейбітшілікке келу жөніндегі келіссөздер басталды. 1238 жылы Ким Бочжон Монғолияға аттанып, нәтижесінде 1239 жылдың 4 айында монғол әскері Коре аумағынан шығарылды.
Сол жылдың 8 айында Монғолиядан Канхвадо аралындағы Кочжон қаласына (сол кездегі астанаға) 137 адамнан тұратын елшілік келді. Олар астананы қайтадан Кэгенге көшіруді және Коре билеушісінің Монғолияға келіп, баласын кепілге қалдыруын талап етті.
Бұл талап толық қабылданбағанымен, Коре билеушісі баласы Синанды 1239 жылы Монғолияға жібереді.
4-жорық (1247–1248 жылдар)
Төртінші жорық 1247 жылдың 7 айында басталып, монғолдар Емчжу қаласына дейін енді. Алайда сол кезеңде Темүжін әулеті ішінде таққа талас күшейіп, әскери қимылдарды жалғастыруға мүмкіндік бермеді.
Сондықтан 1248 жылы монғолдар Коре аумағынан әскерін шығаруға мәжбүр болды.
5-жорық (1253–1259 жылдар)
Бесінші жорық 1253 жылдың 7 айында басталды. Бұл жолы монғол әскерін жаңа қолбасшы — Амугань бастап келді. Сонымен қатар монғолдарға Коре ішіндегі сатқын топтар, соның ішінде Хон Бо-гвон сияқты тұлғалар көмектесті.
Монғол әскері қысқа мерзімде Коре елінің солтүстік-батыс бөлігін басып алып, оңтүстік-шығысқа ұмтылды. Бірақ Чхунджу бекінісінен әрі жылжи алмады. Қорғанысты Ким Юнху басқарды (ол 1232 жылғы соғыста да көзге түскен).
Бекініс 10 ай қоршауда тұрды. Азық-түлік таусылғанда, Ким Юнху құлдарға бостандық беріп, олардың көмегімен қорғанысты күшейтті. Нәтиже шықпаған соң монғолдар шегінуге мәжбүр болды.
1254–1259 жылдары монғолдар тағы бірнеше рет жорық жасағанымен, оларды 1253 жылдан басталған біртұтас әскери кезең ретінде қарастыруға болады.
Жалпы қорытынды
Монғол–корей қатынастары бастапқыдағы сақ әрі прагматикалық байланыстан қысым көрсету, салықты күшейту және саяси тәуелділік орнату бағытына өтті. Жорықтар барысында Коре елінің ішкі тұрақсыздығы монғол талаптарын қабылдауға әсер етсе, халық деңгейіндегі қарсылық көптеген өңірде монғолдардың ілгерілеуін тежеді.
Канхвадоға астананы көшіру сияқты шешімдер қорғанысты күшейтті, ал Чхунджу секілді бекіністердегі ұзақ қарсыласу монғолдардың жоспарларын қайта қарауға мәжбүр етті. Нәтижесінде бұл кезең Коре үшін ауыр міндеттемелермен қатар, ұзаққа созылған әскери-саяси қарсы тұру тәжірибесін қалыптастырды.