Негізгі айдарлары
Қайта құру мен өтпелі кезең аралығындағы қазақ баспасөзі (1960–1995)
1980-жылдардың екінші жартысындағы қайта құру науқаны бұқаралық ақпарат құралдарының мазмұны мен рөліне елеулі ықпал етті. КОКП ХХVII съезінен кейін Қазақстандағы баспасөз партия бағытына сай қоғамдық-саяси, экономикалық және әлеуметтік салаларды жаңғырту ісіне белсенді араласты. Осы кезеңде халықтың мүддесі мен сұранысына жауап беретін, оқырманды бейжай қалдырмайтын материалдар республикалық және өңірлік газеттерде мол жарияланды.
Белсенді жариялаған басылымдар
- «Социалистік Қазақстан»
- «Лениншіл жас»
- «Орталық Қазақстан»
- «Ақ жол»
- «Жетісу»
- «Оңтүстік Қазақстан»
Күн тәртібіндегі өзекті мәселелер
Басылымдар тұрғын үй бөлу, азық-түлік тапшылығы, парақорлық пен тамыр-таныстық сияқты қоғамдағы күрделі түйткілдерді ашық көтере бастады. Оқырманның көкейіндегі ой-пікірлер жария түрде талқыланып, қоғамдық сынның ауқымы кеңейді.
Жаңа айдарлар:
- «Партия комитеті және қайта құру»
- «Қайта құру және біз»
- «Депутат және өмір»
- «Еңбек эстафетасын жалғастыра берейік»
Идеялық-науқандық міндеттер және тақырып кеңеюі
КОКП Орталық Комитетінің 1987 жылғы қаңтар және қазан Пленумдарының шешімдеріне сәйкес Қазан төңкерісінің 70 жылдығына дайындық туралы қаулы қабылданды. Осы істі ұйымдастырып, көпшілікке жеткізу сол тұста республика журналистерінің маңызды міндеттерінің біріне айналды.
Сонымен қатар газет беттерінде халықтардың тарихи тамырлас достығы, мектептердегі тіл үйрету тәжірибесі, отбасылардың түрлі тағдыры туралы очерктер мен талдамалы материалдар жиі жарияланып отырды.
Баспасөз ауқымы және жаңа толқын (1988–1991)
1988 жылғы дерек бойынша Қазақстанда республикалық, республикааралық, облыстық, қалалық, аудандық және көптиражды газеттерді қоса алғанда 500-ге жуық басылым шықты. Журналдар мен журнал тектес басылымдардың таралымы жиынтығында шамамен 20 миллион данаға жеткені көрсетіледі.
1988–1991 жылдары қазақ тілінде шығатын жаңа газеттер қатары көбейіп, қоғамдық пікірдің қалыптасуына жаңа мінберлер қосылды.
Жаңа басылымдар: бағыт, құрылым және ерекшелік
«Алматы ақшамы» (1988)
1988 жылғы 1 шілде • тиражы: 36 000
Қазақстан Компартиясы Алматы қалалық комитеті мен халық депутаттары қалалық кеңесінің газеті ретінде жарық көрді. Қалалық өмірдің саяси-әлеуметтік мәселелерін жүйелі қамтып, жедел ақпаратқа басымдық берді.
Бөлімдері
- Партия тұрмысы және коммунистік тәрбие
- Кеңестер және әлеуметтік мәселелер
- Экономика және социалистік жарыс
- Спорт хабарлары, әскери-патриоттық тәрбие, жедел хабар
Негізгі айдарлары
- «Елімізде», «Жаңалықтар»
- «Шетел телетайпынан»
- «Партия тұрмысы»
- «Кеңестер және қайта құру», «Қайта құру және біз»
- «Театр, кино, жарнама»
«Өркен» (1988)
1988 жылғы қаңтар • апталық (сенбі) • 12 бет • A3 • екі тілде
Бастапқыда студенттер газеті ретінде шыққанымен, аз уақыт ішінде жастардың іздеп оқитын, батыл пікірлі басылымына айналды. Көтерген мәселелерінің тереңдігі мен принципшілдігі арқылы танылды. Бұл бағыт редакция ұжымының (бас редактор Алтынбек Сәрсенбаев) ізденісімен бекіді.
Айдарлары
- «Әлеуметтік көзқарас»
- «Студент және нарықтық экономика»
- «Демократия тағылымдары»
- «Музыкалық коллаж»
- Кейде: «Өркен жайында»
Материалдардың едәуір бөлігі ұлттық дәстүр, мәдениет және тіл мәселелеріне арналды.
«Әділет» (1989)
1989 жылғы мамыр • апталық • тиражы: 14 342 • екі тілде
Қазақстан кәсіподақтарының апталық газеті. Редакторы — Сағыныш Сариев. Негізгі мақсаты ақпарат пен жаңалық тарату, оқырманды кәсіподақ өмірімен, жұмыс бағдарламаларымен және Жоғарғы Кеңес жаңалықтарымен таныстыру болды.
Айдарлары
- «Нарық және халық»
- «Кәсіподақ — еңбек қорғау»
- «Ресми ақпарат»
- «Болашақ маман үшін»
- «Үндемеуге хақым жоқ»
- «Шетелдік әріптестер тәжірибесінен»
Ескерту
Жарнама, әдетте, басылымның соңғы бетінде берілді.
«Ана тілі» (1990)
1990 жылғы 22 наурыз • аптасына 1 рет • 16 бет • тек қазақ тілінде
Құрылтайшылары — «Қазақ тілі» қоғамы мен «Қазақстан» баспасы. Бас редакторы — Жарылғап Бейсенбайұлы. Басылым қазақ тілін Қазақстан аумағында тұратын барлық этнос өкілдеріне оқыту мәселесін алғашқылардың бірі болып көтеріп, ұлттық әдет-ғұрып, дәстүр және тарихтың «ақтаңдақтарына» арналған салмақты материалдар жариялады.
Айдарларынан
- «Жергілікті ұйымдарда»
- «Құбыламызды түгелдейік»
- «Серке сөз»
- «Тәржімелік тәжірибелер»
Бұл газет бетінде жарнама жарияланбады.
«Халық кеңесі» (1990)
1990 жылғы 24 сәуір • аптасына 2 рет • қазақ және орыс тілдерінде
Құрылтайшысы — Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумы. Алғашқы редакторы Сарбаз Ақтаев бұл газетті Жоғарғы Кеңес пен шалғай аудандардағы депутаттардың демократия жолында өз ойын ашық айта алатын мінберіне айналдыруды мақсат еткенін атап өткен. Басылымда республикадағы саяси жаңалықтармен қатар шетел өмірінен де хабарлар беріліп отырды, оқырман аудиториясы кең болды.
«Азия» (1991)
1991 жылғы желтоқсан • халықаралық • екі тілде
Құрылтайшылары — Министрлер кабинеті мен редакция ұжымы. Редакторы — Нұрмахан Оразбеков. «Азия» халықаралық газет ретінде Қазақстанмен қатар Тәжікстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан секілді көршілес елдердің қоғамдық-саяси өмірін қамтыды.
Айдарлары
- «Бүгінгі күн тынысы»
- «Әлем жаңалықтары»
- «Пікір сайыс»
«Ақ босаға» (1991)
1991 жылғы 7 ақпан • айына 1 рет • 4 бет
Қазақстан мұсылман әйелдер одағы шығарған басылым. Редакторы — Шолпан Ұғыбайқызы. Газет қазақ әйелдері мен қыз-келіншектердің әлеуметтік жағдайына, тұрмыс-тіршілігіне, әдеп пен мәдениет тақырыптарына айрықша көңіл бөлді.
Тұрақты айдарлары
- «Өз пікірім»
- «Сыр сұхбат»
- «Ұят та болса сұрайын»
- «Әдеп пен әдет»
«Аманат» (1991)
Невада—Семей антиядролық қозғалысы • 8 бет
1991 жылы жарық көрген бұл басылым Семей ядролық полигоны мен оның зардаптарына қатысты мәселелерді үздіксіз көтерді. Бас редакторы — С. Айнақұлов. Қоғамдық талқылауды күшейтіп, экологиялық және гуманитарлық тақырыпты алдыңғы қатарға шығарды.
Айдарлары
- «Полигон»
- «Эпицентр»
- «Жаралы жер»
- «Редакцияға хат»
Қорытынды
Қайта құру және одан кейінгі өтпелі кезең қазақ баспасөзі үшін тақырыптық кеңею, қоғамдық сынның күшеюі, жаңа жанрлар мен айдарлардың қалыптасуы арқылы ерекшеленді. Осы жылдары пайда болған жаңа басылымдар қоғамдағы өзгерістерді жедел жеткізіп қана қоймай, тіл, мәдениет, демократия, әлеуметтік әділет және экология сияқты өзекті құндылықтарды көпшілік талқысына шығарған маңызды ақпараттық алаңға айналды.