Астрономиялық құралдар
Астрономиялық құралдар туралы
Астрономиялық құралдар — астрономиялық бақылауларды жүргізуге және алынған деректерді өңдеуге арналған құрал-жабдықтар жиынтығы. Олар бақылау аспаптарын ғана емес, сондай-ақ өлшеу, талдау, уақытты анықтау, есептеу және көрсету (демонстрациялау) құрылғыларын да қамтиды.
Телескоптар: жарықты жинау және кескін алу
Оптикалық телескоптар зерттелетін аспан шырақтарының жарығын жинауға және олардың кескінін түсіруге арналған. Оптикалық сұлбалары бойынша телескоптар:
Рефлекторлар
Айналық жүйеге негізделген телескоптар.
Линзалық жүйелер
Линзалар арқылы кескін түзетін телескоптар.
Аралас жүйелер
Айналы-линзалы (катадиоптриялық) сұлбалар.
Тарихи дерек: ХХ ғасырдың орта шенінде жасалған дүниежүзіндегі ең ірі оптикалық телескоптардың бірі — АҚШ-тағы Маунт-Паломар обсерваториясындағы рефлектор. Оның айнасының диаметрі 5 м болды.
Координаттар мен уақыт: дәл өлшеу аспаптары
Аспан объектілерінің координаттарын анықтау және уақыт қызметін жүргізу үшін арнайы өлшеу құралдары қолданылады. Олардың қатарында меридиан дөңгелегі, зенит-телескоптар, зениттік көру түтіктері, призмалық астролябия және басқа да аспаптар бар.
Күн құбылыстарын бақылау
Күн тәжі мен хромосфераны бақылау үшін коронограф, сондай-ақ атмосфералық және фотосфералық телескоптар пайдаланылады.
Көмекші құралдар және қабылдау-талдау аппаратурасы
Аспанды бақылау кезінде телескоппен бірге бірқатар көмекші құралдар да қолданылады. Мысалы, окулярлық микрометрлер, кассеталар және басқа да құрылғылар. Сонымен қатар жарықты қабылдайтын және оны талдайтын аппаратуралар бақылаудың дәлдігін арттырады.
Уақыт өлшеу құралдарының эволюциясы
Ежелгі дәуірлерде уақытты өлшеу үшін күн сағаты мен гномон қолданылды. Кейінірек Күннің немесе жұлдыздың аспан меридианымен қиылысу сәті қабырғалық квадрант арқылы анықталатын болды.
Дәл уақытқа көшу
Уақытты анықтайтын дәл маятникті приборлар ретінде ұзақ уақыт бойы Шорт сағаты мен Федченко сағаты пайдаланылды. Қазіргі таңда олардың орнын кварц сағаттары және молекулалық (немесе атомдық) сағаттар алмастыра бастады.
Деректерді өңдеу: лабораториялық құрылғылар
Бақылау нәтижесінде алынған фотосуреттер мен спектрограммаларды өңдеу үшін арнайы лабораториялық құралдар қолданылады. Олар өлшеулерді дәл жүргізіп, салыстыруға және сандық талдауға мүмкіндік береді.
Блинк-компараторлар
Аспанның бір учаскесінің екі фотосуретін салыстыруға арналған.
Компараторлар
Спектрлік сызықтардың толқын ұзындығын өлшеуге пайдаланылады.
Микрофотометрлер
Спектр қарқындылығының таралуын өлшеуге мүмкіндік береді.
Жұлдыз микрометрлері
Жұлдыздың жарықтылығын оның фотографиясы бойынша анықтауға қолданылады.
Есептеу және демонстрациялау
Есептеуіш машиналар
Бақылау нәтижелерін өңдеуге байланысты есептеулер жүргізу үшін есептеуіш машиналар пайдаланылады.
Демонстрациялық құралдар
Демонстрациялық құралдарға Күн жүйесінің моделі — теллурий, сондай-ақ астрономиялық құбылыстарды сфералық күмбездің ішкі бетіне түсіру арқылы көрсетуге мүмкіндік беретін планетарий жатады.