Менеджер мен бухгалтер - басқару процесінің сарапшысы туралы қазақша реферат
Көп жағдайда менеджерлер өз саласында кәсіби деңгейі жоғары болғанымен, басқарушылық ақпараттың күрделілігі оларды жиі тығырыққа тірейді. Әсіресе жоспарлау жөніндегі менеджерлер ұйымның негізгі мақсаттарына қатысты шешім қабылдағанда, нәтижеге жетуді болжаудың әртүрлі тәсілдерін қолданады да, кейін сол шешімдерді іске асырудың нақты қадамдарын бекітеді.
Бақылау, сараптау және реттеу процестері ұзақ мерзімді жоспардың орындалу мүмкіндігін бағалап, қандай мәселелер туындауы ықтимал екенін анықтайды және мақсаттарға түзетулер енгізу үшін қандай шаралар қажет екенін көрсетеді.
Менеджерге қажет басқару есебінің тілі
Батыс тәжірибесінде басқарушылар мен менеджерлердің басқару есебі бойынша сауатты болуына ерекше мән беріледі. Басқарушыға қойылатын негізгі талаптар:
- есеп терминологиясын білу және түсіну;
- ақпаратты дұрыс әрі уақтылы пайдалану;
- экономикалық деректердің мәнін ұғыну;
- басқарушылық шешім қабылдағанда ақпаратты тиімді қолдану.
Бұл талаптар жабдықтау, өндіріс, сату немесе қызмет көрсету кезеңдерін нәтижелі басқаруға және сапалы басқарушылық шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді. Басқарудың тиімділігі де осы процестердің тиімділігі арқылы бағаланады. Сондықтан жақсы менеджер болу үшін «бизнестің тілін», «ақшаның тілін», «есептің тілін» меңгеру қажет.
Егер басқарушылық бухгалтерия тиісті ақпаратты әзірлемесе, менеджер ұйым ішіндегі процестерді талдап, бақылау жүргізе алмайды. Өйткені басқару есебінің жай-күйін және ішкі жедел есептің қалыптасуын білмейінше, басқару объектілерінде не болып жатқанын уақтылы бағалау қиын.
Жоспарлау мен бақылаудағы шешімдердің табыстылығы: 4 өзек мәселе
1) Пайдаланушы мүддесін ескеру
Шешімдер ақпаратты кім қолданатынын, қандай сұраққа жауап іздейтінін және қандай форматта дерек қажет екенін ескеруі тиіс.
2) Жетістікке жеткізетін негізгі факторларды анықтау
Нәтижеге ең көп әсер ететін көрсеткіштерді (шығын құрылымы, өнім сапасы, жеткізу шарттары, өндірістік қуат және т.б.) айқындау басқаруды дәлдейді.
3) Қызметті үздіксіз жақсарту және көрсеткіштерді талдау
Тұрақты жетілдіру өлшенетін нәтижелерге сүйенеді. Сондықтан қызмет нәтижелері жүйелі түрде сарапталып отыруы қажет.
4) Мақсатқа жетуге қажет өзгерістерді дер кезінде енгізу
Жоспар орындалу барысында түзетіледі: ресурстар қайта бөлінеді, басымдықтар өзгереді, бақылау құралдары жаңартылады.
Осы мәселелерді шешу менеджер мен басқарушылық бухгалтериядағы сарапшы-бухгалтердің бірлескен жұмысына тікелей тәуелді.
Басқару есебі: тек шығындар емес, кәсіпкерлік механизм
Басқару есебінің объектілері тек басқарудың бір бөлігімен (мысалы, тек шығындармен) шектелмейді. Ол кәсіпкерлік қызметтің жұмыс істейтін механизмдерін қамтиды. Кейбір ортада басқару есебі тек өзіндік құнды немесе өндірістік процестерді басқарумен шектеледі деген түсінік бар, бірақ бұл толыққанды тұжырым емес.
Нарық дамыған сайын шаруашылық есеп және ол ұсынатын ақпарат кәсіпкерлік қызметті басқарудың басты тетігіне айналады. Егер басқару есебі мен оның ақпараттық қамтамасыз етілуі басқару механизмін реформалаудан кеш қалса, қалаған нәтижеге жету қиындайды.
Сондықтан басқару есебі нарықтық экономиканың талаптарына сай үздіксіз дамып отыруы тиіс.
Сарапшы-бухгалтердің рөлі және кәсіби жауапкершілігі
Бұл міндеттерді шешу барысында бухгалтердің рөлі айтарлықтай өзгереді. Басқарушылық есеп әдіснамасына сәйкес оның жұмысы қайта құрылып, функциялары кеңейеді.
Кеңейген функциялар
- шешім қабылдауға арналған салыстырмалы талдау жасау;
- мәлімет жинау және есептерде сенімді нәтижені көрсету;
- басым ақпаратты анықтауға көмектесу (менеджердің назарын маңызды көрсеткіштерге шоғырландыру).
Нарық пен бәсекеге бағдар
Әрекет етудің балама нұсқаларын іздеу алдағы өзгерістерді болжаумен, бәсекелестік туралы деректерді табумен, өнімнің болашақ бәсекеге қабілеттілігін бағалаумен және нарықтық ахуалдың дамуымен тығыз байланысты.
Этика және сенім
Басқару есебін жетілдіру мен дұрыс шешім қабылдау сарапшы-бухгалтердің кәсіби шеберлігіне, іскерлік біліктілігіне, адалдығына, сенімділігіне, жауапкершілігіне, белсенділігіне, өз көзқарасын қорғай білуіне, талапшылдығына және тәртіптілігіне тәуелді.
Өндіріс технологиясын білу
Өндіріс технологиясы басқару есебімен тікелей байланысты болғандықтан, есепті ұйымдастыру және басқару саласындағы біліммен қатар, нақты өндірістің технологиялық ерекшеліктерін білу де маңызды.
Осыған байланысты басқарушылықпен айналысатын сарапшы бухгалтерлерге біліктілік, кәсіби шеберлік, құпияны сақтау және объективтілік тұрғысынан үлкен этикалық жауапкершілік жүктеледі.
Ішкі жедел есеп және ақпаратты жүйелеу қиындығы
Басқару есебі тек ішкі жедел ұйымдастыру шеңберімен шектелмейді. Ол жоспарлау, бақылау және реттеуді іске асыратын басқарушылық бухгалтердің кәсіби деңгейіне тікелей тәуелді.
Сонымен бірге, басқару есебі жүйесі толық реттелмеген жағдайда нарықтық экономикаға өткен кезде ішкі есеп тұрғысынан шешілуі қиын мәселелердің бірі — басқару есебі ақпараттарын жүйелеу.
Басқару есебінің маңызды объектілеріне шығындар және жауапкершілік орталықтары жатады. Сонымен қатар басқару есебі жүйесі менеджерлерге қажет ішкі жедел есептің кез келген түріне икемделе алады.
Процестер тізбегі: жабдықтаудан сатуға дейінгі есеп объектілері
Кез келген процесс бойынша көптеген есеп объектілері пайда болады және олардың әрқайсысында құжат айналымы жүреді. Төменде ұйым ішіндегі негізгі тізбек қысқаша баяндалған.
Жабдықтау және есеп айырысу
Жабдықтау күні рәсімделген құжаттар негізінде материалдық құндылықтарды жеткізушіге, теміржол қызметіне, жүк тиеу-түсіру жұмыстарына және материалдарды жеткізуге байланысты төлем жасау қажеттігі туралы ақпарат қалыптасады. Осылайша ақшалай есеп айырысу объектілері пайда болады; төлем қолма-қол да, қолма-қол емес түрде де жүргізілуі мүмкін.
Өзара есеп айырысу — бухгалтерлік есептің маңызды бөлігі. Ол тауар берушілермен, сатып алушылармен, бюджетпен (салықтар), кеденмен, кредиторлармен және банктермен арадағы күрделі қатынастарды қамтиды. Басқару жүйесі есеп айырысуға ерекше мән береді, өйткені ол фирманың қаржылық жағдайына тікелей әсер етеді.
Жеткізу шарттары және жеңілдіктер
ТМҚ жеткізу бойынша келісімшарт жасалғанда төлемді ресімдеу негізінде берушімен есеп айырысу пайда болады. Осы кезде менеджерлер өзіне тиімді жеткізу жолдарын таңдап, шарттардағы жеңілдіктерді қолдануға ұмтылады.
Декорт
Төлемді мерзімінен бұрын жасағанда немесе келісілгеннен төмен сапада тауар жеткізілгенде бағаға берілетін жеңілдік.
Лекаж
Сусымалы немесе сұйық өнімдерге қолданылатын жеңілдік.
Бұдан бөлек, менеджерлер материалдық қорларды жеткізуге кететін шығындарды азайтуға, яғни тасымалдау-дайындау шығындарын (ТДШ) қысқартуға белсенді түрде жұмыс істеуі тиіс.
Қойма, өндіріс және еңбек шығындары
Келіп түскен материалдар қоймада кіріске алынады — бұл қоймадағы материал қозғалысын есепке алу объектісін қалыптастырады. Кейін материалдар өндірістік цехтарға босатылып, өнім өндіру процесінде материалдық шығындар бойынша есеп жүргізіледі.
Рәсімделген құжаттар негізінде орындалған жұмыс көлемі мен жұмсалған еңбек шығыны есептеледі. Нәтижесінде еңбек және персоналмен еңбекақы бойынша есеп айырысу объектісі пайда болады: еңбекақы есептеліп, табыс салығы ұсталады, жинақтаушы зейнетақы қорларына аударымдар жасалады. Бұл өз кезегінде бюджетпен және қорлармен міндеттемелер бойынша есеп айырысу объектілерін туындатады.
Негізгі құралдар, амортизация және өндіріс шығындары
Өндіріс барысында негізгі құралдар қатысады: олар тозады, ай сайын амортизация есептеліп, өндіріс шығындарына жатқызылады. Осылайша негізгі құралдар мен жабдықтардың амортизациясы бойынша есеп объектісі пайда болады.
Жоғарыда аталған шығындардың барлығы бірігіп шығындар есебінің объектісін құрайды. Ал өндіріс немесе қызмет көрсету барысында дайын өнімнің, жұмыстың және қызметтің есеп объектілері қалыптасады.
Сату және ақша ағындары
Өндірілген өнім мен қызмет түрлері сату процесінде сатып алушыларға әртүрлі арналар арқылы жеткізіліп, сатып алушылармен және тауар өндірушілермен есеп айырысу объектісін қалыптастырады. Сатып алушылар төлем жасаған кезде ақшалай қаражат түсіп, оның есебі ақша қаражаттары мен ақша ағындарын пайдалану есебінің объектісі ретінде жүргізіледі.
Қорытынды: бухгалтерлік ақпарат пен басқару есебі қалай тоғысады
Жоғарыда айтылғандар бухгалтерлік есеп пен бухгалтерлік ақпараттың өзара тығыз байланысты екенін көрсетеді: шаруашылық операцияларының үздіксіз екіжақты жазу тәсілі ұйымның есеп процесіндегі қаржы айналымын бейнелейді.
Алайда басқару есебінде операцияларды бухгалтерлік шоттарға енгізгенге дейін жан-жақты жіктелген жедел ақпарат қолданылатын жағдайда, басқару есебі міндетті түрде екіжақты жазу тәсіліне сүйенбеуі мүмкін.