Қазақша рефераттар

Жер қатынастарын қайта құру кезiндегi қол жеткiзiлген негiзгi жетiстiктердiң бiрi - жердi пайдаланудың төлемді пайдалану формасына өту

Жерді төлемді пайдалануға көшу: реформаның өзегі

Жер қатынастарын қайта құру кезеңіндегі ең маңызды жетістіктердің бірі — жерді пайдаланудың төлемді формасына көшу. Бұл өзгеріс жер иеленушілердің алдында жерді капиталдың бір бөлігі ретінде тиімді басқару міндетін қойды.

Жерге төлем енгізудің негізгі мақсаттары

  • Жерді ұтымды пайдаланудың экономикалық әдістерін қалыптастыру.

  • Жерді тиімді пайдалану мен қорғауға деген ынтаны арттыру.

  • Бюджет кірістерін жердің өнімділігін арттыруға, қорғауға және аумақтың әлеуметтік-мәдени дамуына бағыттаудың қаржылық негізін құру.

Төлемнің формалары және нормативтік бағалау

Жерге төлем бірнеше негізгі формада жүзеге асырылады. Бұл формалар жердің құқықтық мәртебесіне, пайдалану мақсатына және мәміленің түріне қарай анықталады.

1) Нормативтік құн

Жеке меншікке сатылатын жердің нормативтік құны.

2) Келісімдік баға

Заңға қайшы келмейтін азаматтық-құқықтық келісімшарттар нәтижесінде қалыптасатын жерге иелену құқығының немесе жердің келісілген бағасы.

3) Салық және жалдау

Жер салығы немесе арендалық төлем (жалдау құны).

1996 жылғы бекітілімдер

Қазақстан Республикасы Үкіметі 1996 жылғы 8 мамырдағы арнайы қаулымен жеке меншікке сатылатын және мемлекет тарапынан пайдалануға берілетін жерлердің құнын бекітті. Сол жылы ақылы негізде жеке меншікке сатылатын немесе пайдалануға берілетін жер учаскелерінің құнын айқындау тәртібі де белгіленді.

Ауыл шаруашылығы жерлерін бағалауда ескерілетін факторлар

Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді бағалау — тек бір өлшемге тәуелді емес, бірнеше фактордың жиынтық ықпалын ескеретін күрделі процесс.

Негізгі өлшемдер

Сумен қамтамасыз етілуі

Су қоры мен жеткізу мүмкіндігі өнімділікке тікелей әсер етеді.

Мелиорациялық жағдайы

Сортаңдану, тұздану, дренаж және суару жағдайлары есепке алынады.

Орналасуы

Шаруашылық орталыққа қатысты қашықтық маңызды.

Нарыққа жақындығы

Өткізу нарығына алыс-жақындығы шығын мен кіріске әсер етеді.

Өңірлік айырмашылық және базалық құн диапазоны

Мемлекет бекіткен төлем мөлшері әр әкімшілік облыста әртүрлі. Бұл айырмашылық ауыл шаруашылығына жарамды жер көлеміне, сондай-ақ топырақтың типтері мен типшелеріне байланысты.

Төменгі шек

Гектарына 1,4 мың теңге — Маңғыстау облысындағы сұр-қоңыр топырақты жайылымдар.

Жоғарғы шек

Гектарына 350,4 мың теңге — Оңтүстік Қазақстандағы сұр топырақты егістік жерлер.

Қалалар мен елді мекендердегі жер: орналасу, инфрақұрылым, экология

Жер — ауыл шаруашылығы үшін ғана емес, қалалар мен елді мекендердің орналасу базисі, сондай-ақ құрылыс, өнеркәсіп, байланыс және көлік объектілерін орналастырудың негізгі ресурсы.

Нормативтік құнға әсер ететін көрсеткіштер

  • Жерді пайдалану мақсаты және құрылыс объектісінің құны.

  • Объектінің кірістілігі (экономикалық қайтарымы).

  • Орналасқан аумағы және инфрақұрылым деңгейі.

  • Қоршаған ортаның экологиялық жағдайы.

Үкімет қалалар мен елді мекендер жерлерінің төлем құнын бекітіп, оларды пайдалану нормаларын айқындады. Сонымен бірге жергілікті органдарға базалық құнды 2 есеге дейін көтеруге немесе төмендетуге құқық берілді.

Жерді объективті бағалау неге қажет?

Жер қатынастарының дамуы жерді объективті бағалаусыз мүмкін емес. Әрбір жер учаскесі бағалануы тиіс, өйткені жер — қозғалмайтын мүлік әрі уақыт өте құны өсетін капитал.

Тарихи контекст

Зерттеулер көрсеткендей, жерді бағалау әртүрлі елдерде мемлекеттің даму деңгейіне қарай сан алуан мақсатта жүргізіледі. Жоспарлы экономика жағдайында жер учаскелері көбіне қозғалмайтын мүлік ретінде ғана қарастырылып, шектеулі топ үшін ғана маңызға ие болды. Жер ресурстарын бөлу мемлекеттік шенеуніктердің құзырында болғандықтан, нарықтық бағалауға сұраныс қалыптаса қойған жоқ.

Кеңес кезеңінде Қазақстанда да жерді бағалау мәселесінің орнына топырақты бонитеттеу, табиғи-ауыл шаруашылық және топырақтық-климаттық зоналау, жерді экономикалық бағалау әдістемесін әзірлеу, ауыл шаруашылық өнімдерінің сатып алу құнын анықтау сияқты жұмыстар басым болды.

Қорытынды: тиімді пайдалану, қорғау және ұрпақ алдындағы жауапкершілік

Біз қатаң бәсекеге дайын болып, оны өз мүддемізге тиімді пайдалана білуіміз керек. Қазақстан көптарапты халықаралық экономикалық жобаларға қатыса алады және қатысуға тиіс, өйткені олар жаһандық экономикаға кірігуімізге жәрдемдеседі. Бұл үдеріс қолайлы экономикалық-географиялық жағдайымыз бен табиғи ресурстарымызға сүйенеді.

Жер ресурстарын тиімді әрі орынды пайдалану — ел экономикасын көтерудегі маңызды көрсеткіштердің бірі. Алайда экономикалық өсімге ұмтыламыз деп жерді орынсыз пайдалану күрделі, шешілуі қиын мәселелерді туындататынын ұмытпау қажет.

Иелі жер — киелі жер.

Негізгі мәселе — мекен етіп отырған жеріміздің тазалығы мен одан дұрыс өнім алу өзімізге байланысты екендігін терең түсіну. Қай жер егіншілікке жарамды, қай жер мал шаруашылығына қолайлы, қай аумақты шаруашылыққа қоспай табиғи күйінде сақтау қажет — осының бәрін айқындап, адам игілігі үшін дұрыс пайдалану және келесі ұрпаққа аман жеткізу — ортақ парыз.

Неден бастау керек?

Біздің ойымызша, нақты қадам ең алдымен экологиясы бұзылған жерлерді қалпына келтіруден басталуы тиіс. Оған қоса құрғақ, шөлейт аумақтарды суландыру, сортаң жерлерді мелиорациялау және өзге де табиғатты қалпына келтіру шараларын жүйелі түрде жүргізу қажет.

  • Қалпына келтіру

    Экологиясы бүлінген жерлердің құнарын және табиғи тепе-теңдігін қайта орнықтыру.

  • Суландыру

    Құрғақ және шөлейт жерлерді су ресурстарын ұқыпты жоспарлау арқылы игеру.

  • Мелиорация

    Сортаңдану мен тұздануға қарсы инженерлік және агротехникалық шаралар.

  • Дұрыс жоспарлау

    Егіншілік, мал шаруашылығы және қорғауға жататын аумақтарды ғылыми негізде бөлу.