Қазақстанның қазіргі азаматтық құқығына қатысты ағымдардың сипаты туралы қазақша реферат
Қазақстанның қазіргі азаматтық құқығындағы негізгі ағымдар
Қазақ азаматтық құқық ілімінің дамуына назар аударсақ, оның көп жағдайда орыс азаматтық құқығының бағытын таңдағаны, сондай-ақ англо-саксон және континентальдық (романо-герман) құқық жүйелерінің нормаларына сүйену үрдісі бар екені байқалады. Қазақстан Республикасындағы саяси-құқықтық бағыт азаматтық құқықты нарықтық экономикаға бейімдеуге бағдарланған.
Осы тұста «азаматтық құқық қандай болуы керек?» және «ол қандай талаптар деңгейінде көрінуі тиіс?» деген мәселелер өзектілігін сақтап отыр. Атап айтқанда, құқықтың идеалдық түпнұсқасы ретінде нені негізге алу қажет деген сұрақ шешімін күтеді: экономиканың мүддесі ме, табиғи құқық па, «жөні түзу» құқық па, ұлттық идеал ма, әлде индивидуализм бе? Бұл сауалдарға біржақты, орныққан жауап әлі қалыптаса қойған жоқ.
Қысқаша түйін
Қазіргі Қазақстан азаматтық құқығының сипаты негізінен үш үрдіспен айқындалады:
- әлеуметтік әділеттілік қағидатын күшейту;
- азаматтық құқықты халықаралық деңгейге жақындату;
- нарықтық қатынастарды тиімді құқықтық реттеу.
Әлеуметтік әділеттілік: әлсіз тарапты қорғау логикасы
Әлеуметтік әділеттілік, ең алдымен, орта тапты қорғауды талап етеді. Әлемдік тәжірибеде алдыңғы қатарлы азаматтық заңнамалар (мысалы, Германия немесе Швейцария заңдары) экономикалық тұрғыдан әлсіз тарапты қорғауға бағытталған. Мұндағы мақсат — әлсіздерді қорғау арқылы қоғамдағы ауқаттылар мен табысы төмен топтар арасындағы қайшылықты жұмсарту.
Осы тұрғыдан алғанда, экономика әлеуметтік деңгейі орташа тұлға мен жағдайы жақсы тұлғаның, сондай-ақ орташа тұлға мен экономикалық жағынан әлсіз тұлғаның мүдделері түйісетін тұстарды реттейтін нормалардың қалыптасуына әсер етеді. Әлеуметтік әділеттілік идеясы азаматтық құқықтың социалистік жүйесінде де белгілі бір орын алған.
Тұлғаның дербестігі және оның шектері
Қазіргі азаматтық құқық күннен-күнге тұлғаның дербестігінің өсуін қамтамасыз етуге ұмтылады. Алайда бұл өсіммен қатар жеке тұлғаның жалпы мүддеден біршама оқшаулануы да қатар жүреді. Бүгінгі азаматтық құқықтың іргетасы — еркін бәсекелестік, соның нәтижесінде жеке адамды құқықтық тұрғыдан қорғау шаралары күшейді.
Қорғау тетіктерінің күшеюі
- моральдық зиянды өтеу институтының дамуы;
- шетелдіктердің құқықтарын қорғау кепілдіктері;
- есімге (аты-жөнге) қатысты құқықтарды қорғау және өзге де тетіктер.
Қоғамдық мүддені ескеру қағидаты
Екінші жағынан, «іскерлік» және «парасаттылық» қағидаттары күшейе түсуде. Бұл — өзгенің мүддесімен санасудың қажеттілігі артқанын білдіреді. Сонымен бірге экология үшін жауапкершілік, тұтынушының құқықтарын қорғау сияқты қоғамдық маңызы бар мүдделер де нығая түсіп отыр.
Халықаралық ықпал және ұлттық ерекшелік
Қазіргі азаматтық құқық адам құқықтарын қорғауға ерекше мән береді. Мұны көптеген мемлекеттермен өзара әрі тұрақты байланыстар орнатудың нәтижесі ретінде де бағалауға болады. Дегенмен шетелдік тәжірибеге бейімделудің салдарынан азаматтық құқықтың ұлттық сипаты біртіндеп әлсірей бастағаны да байқалады (мысалы, вексельдік құқық немесе міндеттемелік құқық салаларында).
Соған қарамастан, мұндай үрдіске біржақты үрке қарауға болмайды: әрбір ел өз азаматтық құқығының өзіндік ерекшеліктерін сақтауға тиіс. Нарықтық қатынастардың ұлттық сипаттары азаматтық құқыққа әсер етпей қоймайды.
Нарық талаптары: міндеттемелердің икемділігі және мүлік айналымы
Сондықтан қазіргі азаматтық құқық, бір жағынан, міндеттемелік қатынастардың икемділігімен, екінші жағынан, қозғалмайтын мүлікке меншік құқығын кеңейтуімен ерекшеленеді. Бұған, мысалы, жерге жеке меншік қатынасын енгізу жатады.
Маңызды байқау
Қозғалмайтын мүліктің де қозғалатын мүлік сияқты азаматтық айналымға, соған тән тәртіппен белсендірек қатысуға ұмтылысы байқалады. Соның нәтижесінде азаматтық құқықтың нарықтық сипаты біртіндеп күшейе береді.
Қорытынды
Түйіндей айтқанда, Қазақстанның қазіргі азаматтық құқығындағы негізгі ағымдар әлеуметтік әділеттілікті күшейту, құқықтық реттеуді жаһандық деңгейдегі стандарттарға жақындату және нарықтық қатынастарды тиімді ұйымдастыру мақсаттарымен сипатталады. Бұл үрдістердің тоғысында жеке тұлғаның еркіндігі мен қоғамдық мүддені тең ұстау қажеттілігі күн тәртібінен түспей отыр.