Несепке белоктың араласуы бүйректің ауруға шалдыққаны
Бүйрек: құрылысы мен қызметі
Бүйрек — қаннан зиянды және қажетсіз заттарды сүзіп, зәр түзетін жұп мүше. Ол іш қуысында, омыртқа бағанасының екі жағында — соңғы кеуде омыртқасы мен жоғарғы бел омыртқалары деңгейінде орналасады. Пішіні асбұршаққа ұқсас.
Орналасуы
Іш қуысында, омыртқа бағанасының екі жағында орналасады.
Өлшемдері
Ұзындығы 10–12 см, ені 5–6 см, қалыңдығы 3–4 см.
Салмағы
Ересек адамда әр бүйрек шамамен 120–200 г (жиі 150 г деп беріледі).
Қанмен қамтылуы және сүзу үдерісі
Бүйрек қанмен өте жақсы қамтамасыз етілген: тәулігіне бүйрек арқылы 1500–1700 литр қан өтеді. Бұл шамамен әр 5 минут сайын қан айналымындағы барлық қан бүйрек арқылы өтіп, сүзілетінін білдіреді.
Сүзу кезінде ағза ұлпаларында үнемі түзілетін зат алмасу өнімдері мен тіршілік әрекетінің зиянды қалдықтары қаннан бөлініп, зәр арқылы сыртқа шығарылады.
Анатомиялық құрылысы
Сыртқы қабаттары
Бүйрек майлы шандыр қабатымен қапталады. Бүйрек ұлпасы сыртқы қоңырқай түсті қыртысты заттан және ішкі бозғылт түсті милы заттан тұрады.
Қыртысты зат тұтас көрінеді, ал милы зат пирамида тәрізді 10–15 үшбұрышты құрылымнан құралады. Пирамидалардың ұштары бүйрек қойнауына қарай бағытталады.
Бүйрек қақпасы және қойнауы
Бүйректің ішкі жиегінде бүйрек қақпасы орналасады. Осы қақпа арқылы бүйрекке артериялар, веналар және жүйке талшықтары өтеді. Қақпа ішке қарай тереңдеп, көлемді қуыс — бүйрек қойнауына айналады.
- кіші және үлкен бүйрек тостағаншалары;
- бүйрек түбегі;
- қан тамырлары мен жүйке талшықтары орналасады.
Нефрон — негізгі құрылымдық бірлік
Бүйректің анатомиялық және қызметтік бірлігі — нефрон. Әр бүйректе нефрон саны шамамен 1 миллионға жуық. Нефрон әртүрлі бүйрек өзекшелерінен тұрады, ал екі бүйректегі өзекшелердің жалпы ұзындығы шамамен 100 км.
Нефрон арқылы зат алмасудан пайда болатын ағзаға қажетсіз және зиянды заттар бөлініп, зәр түзілудің негізгі кезеңдері іске асады.
Зәрдің жиналуы және шығарылуы
Тостағаншалар мен түбек
Пирамиданың бүйрек қойнауына ашылатын ұшы бүйрек бүртігін түзеді. Бүртіктегі түтіктер арқылы зәр алдымен бүйрек қойнауындағы 8–9 кіші тостағаншаға құйылады.
Екі-үш кіші тостағанша қосылып, үлкен тостағаншаларды түзеді. Олар бірігіп бүйрек түбегіне (астауы) айналады.
Несепағар, қуық және зәр шығару өзегі
Бүйрек түбегі біртіндеп жіңішкеріп, бүйрек қақпасы тұсында несепағарға жалғасады. Зәр несепағар арқылы қуыққа жиналып, кейін зәр шығару өзегі арқылы сыртқа шығарылады.
Ескерту: Кей дереккөздерде «бүйрек астауы» деп бүйрек түбегі аталады.
Маңызды белгі: несептегі белок
Бүйрек түбегі мен сүзу жүйесі әдетте суды, тұздарды және кейбір еріген заттарды өткізеді, ал қандағы белокты өткізбейді. Егер несепте белок анықталса, бұл бүйрек қызметінің бұзылғанын немесе ауру үдерісін көрсетуі мүмкін.
Қорытынды
Бүйрек — ағзаның ішкі ортасының тұрақтылығын сақтайтын негізгі мүшелердің бірі. Ол қанды үздіксіз сүзу арқылы қажетсіз өнімдерді шығарып, зәр түзілуі мен оның сыртқа шығарылуын қамтамасыз етеді.