Азаматтық - құқықтық жауапкершіліктің түрлері туралы қазақша реферат
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің туындау шарттары
Азаматтық-құқықтық жауапкершілік туындауы үшін азаматтық-құқықтық жауапкершілікке тән құқық бұзушылық жасалуы қажет. Мұндай құқық бұзушылық белгілі бір элементтердің жиынтығымен сипатталады.
Азаматтық құқық бұзушылықтың негізгі элементтері
- Құқыққа қайшы әрекет — белгілі бір тұлғаның заң талаптарына қарсы іс-әрекеті (немесе әрекетсіздігі).
- Зиянның болуы — жәбірленушінің шеккен зияны немесе залалының нақты көрініс табуы.
- Себепті байланыс — құқыққа қайшы әрекет пен келтірілген зиян салдары арасындағы байланыс.
- Кінә — құқық бұзушының өз әрекетіне психологиялық қатынасы, яғни абайсыздық немесе қасақаналықтың болуы.
Міндеттемені бұзу және жауапкершілікке тарту тәртібі
Борышқорды міндеттемені бұзғаны үшін жауапқа тарту, әдетте, несие берушінің талабымен жүзеге асырылады. Міндеттемені бұзған (орындамаған немесе тиісінше орындамаған) борышқор несие берушіге келтірілген шығындарды өтеуге міндетті.
Құқығы бұзылған тұлға өзіне келтірілген шығынның орнын толық көлемде өтеуді талап ете алады. Жауапкершіліктің негізгі нысаны — залалдың орнын толтыру.
Зиян
Заңмен қорғалатын игіліктердің кемуі немесе бұзылуы.
Залал
Зиян мүліктік сипат алған жағдайда қолданылатын ұғым; ол өтелуге тиіс шығындарды білдіреді.
Залалдың құрамы: реалды шығын және жіберілген пайда
Залал ұғымы екі негізгі бөліктен тұрады:
Реалды шығын
Жәбірленушінің мүлкін жоғалтуы, мүлкінің бүлінуі немесе оған нақты зардап келуі.
Жіберілген пайда
Егер құқық бұзушылық болмағанда жәбірленуші алуға тиіс болған, бірақ ала алмаған кірістер.
Залалды анықтау кезінде міндеттеме орындалуға тиіс болған жердегі бағалар ескеріледі. Ал жіберілген пайданы есептегенде несие берушінің пайданы алуға бағытталған әрекеттері мен алдын ала жасаған дайындықтары назарға алынады.
Кінә қағидаты және борышқордың жауаптылығы
Борышқор міндеттемені орындамағаны немесе тиісінше орындамағаны үшін, әдетте, кінәсі болған жағдайда ғана жауапты болады. Егер борышқор міндеттемені тиісті деңгейде орындау үшін барлық мүмкіндігін қолданғанын дәлелдей алса, ол кінәсіз деп танылады.
Практикалық мәні
Даулы жағдайда тараптар тек міндеттеменің бұзылғанын ғана емес, сондай-ақ зиянның барын, себепті байланысты және кінәнің бар-жоғын да негіздеуі қажет.
Моральдық зиян және оның өтелуі
Моральдық зиян — жеке немесе заңды тұлғаның жеке мүліктік емес игіліктерінің бұзылуы, сондай-ақ құқыққа қайшы әрекет нәтижесінде жәбірленушіге келтірілген жан және дене күйзелісі. Оған масқаралау, ұятқа қалу, қорқу, дене ауыруы және өзге де психологиялық-жан күйзелістері жатады.
Өтеу нысаны және бағалау өлшемдері
- Моральдық зиян, мүліктік залалдың бар-жоғына қарамастан, ақшалай түрде өтеледі.
- Өтемақы мөлшерін айқындауда келтірілген зиянның субъективтік және объективтік мән-жайлары ескеріледі.