Қазақстан Республикасын мемлекеттік басқарудың теориялық аспектілері
Кіріспе
Басқару мемлекеттік және қоғамдық ұйымдарда, сондай-ақ қоғамдық құрылыстың барлық салаларында қолданылып, аз шығынмен барынша жоғары тиімділікке қол жеткізуді көздейді. Сондықтан басқару теориясы мен тәжірибесі барлық деңгейге ортақ әрі әмбебап сипатқа ие.
Басқару процесс ретінде жалпылама сипатта көрініс табады: ол өлі табиғатта да, тірі табиғатта да және қоғамдағы әлеуметтік жүйелерді басқаруда да орын алады. Осыған байланысты басқару ісі барлық аумақтық бірліктер мен әлеуметтік-экономикалық жүйелерде объективті түрде жүзеге асырылады.
Негізгі ой
Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуын басқарудағы дербестілік саяси алғышарттардың маңызын айқындайды.
1980-жылдардың екінші жартысынан бастап бұрынғы Кеңес Одағында, соның ішінде Қазақстанда да қоғамдық-саяси ахуал қарама-қайшылықтарға толы болып, қоғамдық тұрақсыздық белгілері айқын байқалды. Орталықтың республика мен оның өңірлерінің мүдделерін ескермеуі, қоғамдық және аумақтық еңбек бөлінісіндегі теңгерімсіздік, ведомстволық және жергілікті мүдделер қақтығысының күшеюі, сондай-ақ табиғи ресурстардың бейберекет пайдаланылуына жол берілуі экономикалық жағдайдың одан әрі шиеленісуіне әкелді.
Тұрақсыздықтың басты себептерінің бірі — жүйенің ішкі тоқырауы еді. Тіпті 1993 жылдың соңына дейін дербес экономикалық саясат толыққанды қалыптаса қоймады.
Нарықтық экономиканың артықшылықтары
- Еңбек ынталандыруын жетілдіреді.
- Өнім өндірушілердің экономикалық дербестігін қамтамасыз етеді.
- Өндірушілердің монополиясына жол бермеуге бағытталған тетіктерді күшейтеді.
- Өндірісті тұтынушы сұранысына бағдарлайды.
Қазақстанда терең әрі батыл өзгерістерді жүзеге асыру үшін нақты алғышарттар қажет болды. Осы тұрғыда 1990 жылғы 25 қазанда қабылданған Қазақстанның мемлекеттік егемендігі туралы Декларация және 1993 жылы қабылданған республиканың алғашқы Конституциясы ел тарихындағы жаңа кезеңнің басталғанын көрсетті.
Қазіргі кезеңде 1995 жылғы 30 тамызда қабылданған Конституция және 1991 жылғы 16 желтоқсанда қабылданған «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» конституциялық заң еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуында айрықша орын алады. Бұл құжаттар республикадағы саяси және экономикалық процестерді басқарудың институционалдық негізін бекітіп, экономикалық тәуелсіздіктің іргетасын айқындады.
Экономикалық тәуелсіздіктің негізі
Құжаттарда Қазақстанның жерге, оның қойнау байлықтарына, ішкі және аумақтық су ресурстарына, өсімдік пен жануарлар дүниесіне, тарихи-мәдени құндылықтарына, сондай-ақ өндірістік және өндірістік емес объектілерге қатысты айрықша меншік құқығы атап көрсетіледі.
Басқарудың әмбебаптығы
Басқару табиғаттағы және қоғамдағы әртүрлі жүйелерге тән процесс ретінде қарастырылады.
Дербес саясаттың қажеттілігі
Әлеуметтік-экономикалық даму тиімділігі саяси-құқықтық негіздердің орнығуына тікелей байланысты.
Келесі бөлімдерге көпір
Алдағы тарауларда мемлекеттік басқарудың теориялық негіздері, Қазақстандағы билік органдары жүйесінің ерекшеліктері, сондай-ақ әлеуметтік-экономикалық дамуды болжау мен бағдарламалау мәселелері және мемлекеттік пен жергілікті басқаруды жетілдіру жолдары қарастырылады.