Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қорының міндеттері
Қаржы институттарының, соның ішінде бюджеттен тыс қорлардың, ақша қаражаттарының қозғалысын 1998 жылға дейін Қазақстан Республикасында жұмыс істеген кейбір қорлардың мысалында қарастыруға болады.
Негізгі ұғым
Бюджеттен тыс қорлар — белгілі бір әлеуметтік-экономикалық міндеттерді орындауға бағытталған, дербес көздерден қалыптасатын және мақсатты түрде жұмсалатын қаржы ресурстары.
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры
Қордың құрылу қағидаты
Қор сақтандыру әдісімен құрылды, яғни түсімдер тұрақты жарналар мен міндетті төлемдер арқылы қалыптасты.
Қалыптасу көздері
- Кәсіпорындар мен ұйымдардың сақтандыру жарналары (немесе арнаулы салық).
- Мемлекеттік бюджет қаражаттары.
- Санаторийлерге, демалыс үйлеріне, курорттарға жолдамаларды сатудан түскен табыс.
- Басқа да көздер.
Қаражаттың жұмсалу бағыттары
Әлеуметтік төлемдер
Жәрдемақыларды төлеу
Қызметтерді қолдау
Санаторийлық-курорттық қызметті қаржыландыру
Институционалдық қолдау
Кәсіподақ қызметін материалдық қамтамасыз ету
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры
Қордың негізгі міндеттері
- Зейнетақылар мен жәрдемақыларды төлеуге қаражат жинау және зейнетақы ісін ұйымдастыру.
- Аймақтық әлеуметтік бағдарламаларды қаржыландыруға қатысу.
Қаражаттың қалыптасу көздері
- 1. Міндетті зейнетақы жарналары.
- 2. Меншік нысанына қарамастан барлық шаруашылық органдары төлейтін сақтандыру жарналары немесе арнаулы салықтар.
- 3. Жеке еңбек қызметімен айналысатын азаматтардың сақтандыру жарналары.
- 4. Жоғары органдардың қаражаттары.
- 5. Ерікті зейнетақы жарналары.
Жұмсалу бағыттары
- Заңнамаға сәйкес зейнетақыларды төлеу.
- Бала күтіміне байланысты жәрдемақыларды төлеу.
- Материалдық көмектің бір жолғы төлемдері.
- Зейнетақыларды индекстеуге және мөлшерін арттыруға байланысты шығыстар.
- Қысқа және ұзақ мерзімді бағалы қағаздарға, ғылыми-техникалық базаны дамытуға және өзге де резервтерге қаражат орналастыру.
Бюджеттен тыс қорлардың басқару құрылымы
Негізгі органдар
Басқару
Стратегиялық шешімдер мен жалпы үйлестіру
Атқарушы органдар
Күнделікті қызметті ұйымдастыру және орындау
Тексеріс комиссиясы
Қаржылық бақылау және есептілік
Аймақтық бөлімшелер
Өңірлік деңгейде іске асыру
Қазақстандағы реформалау үрдісі
Қазақстанда бюджеттен тыс қорлар жүйесі бірнеше рет реформаланды. Белгілі бір кезеңдерде олар дербес басқарылды, кейін мемлекеттік бюджеттің құрамында «Мақсатты қаржыландыру қоры» бөлімінде жеке көрсетілді. Ал 1999 жылдан бастап бюджеттен тыс қорлардың қаражаттары толықтай мемлекеттік бюджетке шоғырландырылды.