Қазіргі уақытта даму жолын таңдау нарыққа өтетін экономика үшін өмірлік маңызы бар проблема болып табылады
Қазіргі уақытта даму жолын таңдау нарықтық экономикаға өтетін ел үшін өмірлік маңызы бар мәселе. Жоспарлы экономиканы нарықтық экономикаға қалай қайта құру керектігін тек тәжірибеде ғана емес, теориялық тұрғыдан да шешу күрделі. Сондықтан басқа елдердің тәжірибесін зерттеу қоғамды экономикалық түрлендірудегі шешуші сәттерді анықтауға, нарықтық экономиканы дамыту бағыты мен қазіргі өндірісті құрудың принциптік мәнін айқындауға көмектеседі.
Индустрияландыруды түсінудің бастапқы қадамы: факторларды ажырату
Индустрияландыру процестерін талдау үшін таңдалған кезеңде белгілі бір мемлекеттің немесе аймақтың экономикалық даму сипатына әсер ететін ішкі және сыртқы факторларды бөле көрсету қажет.
Ішкі факторлар: “старттық мүмкіндіктер”
Әрбір елдің бастапқы сатыда белгілі бір “старттық мүмкіндіктері” болады. Оларға географиялық орны, табиғи байлықтардың бар болуы, капитал мен еңбек ресурстары, қоғамның білім деңгейі, жұмыс күшінің біліктілігі, нарықтық институттардың даму дәрежесі, тарихи және мәдени дәстүрлер жатады. Бұл факторлар экономиканың кейінгі даму траекториясын және экономикалық стратегияның таңдалуын айқындайды.
- Ресурстық база: табиғи байлық, капитал, еңбек.
- Адами капитал: білім және біліктілік.
- Институттар: нарықтық инфрақұрылымның қалыптасуы.
Сыртқы факторлар: әлемдік үрдістердің қысымы мен мүмкіндігі
Әлемдік даму бағыттары да экономикалық шешімдерге ықпал етеді. Мысалы, өндірістің шоғырлануы мен интернационалдануы, ғылыми-техникалық саладағы халықаралық кооперация, капиталдың шетелге шығарылуы, әлемдік шаруашылықтың құрылымдық қайта құруы, қызмет көрсету секторының өсуі сияқты үрдістер жаңа талаптар мен мүмкіндіктер туғызады.
Ішкі және сыртқы факторларды бірлесіп талдау елдің (немесе аймақтың) өнеркәсіптік стратегиясын дұрыс ұйымдастыруға және әлемдік нарықтағы салыстырмалы артықшылықтарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Барлығын бір елде жасау мүмкін емес: таңдамалы ықпалдасу логикасы
Бүгінде бір мемлекеттің әлемдік техникалық шешімдердің барлығын қатар жүзеге асырып, олардың кең таралуын толық қамтамасыз етуі экономикалық тұрғыдан мүмкін емес екенін түсіну маңызды. Сондықтан меншікті өндірісті және оның техникалық қайта жарақтандырылуын дамытудағы ең ұтымды жолдардың бірі — елді халықаралық экономикалық шоғырлануға қосу.
Әсіресе тиімділігі жоғары, шетел инвестицияларын және жоғары технологияларды тартуға мүмкіндік беретін бағыттарға басымдық беру қажет. Бұл тәсіл әлеуметтік-экономикалық басымдықтарға жедел ықпал етуге жағдай жасайды: мысалы, табиғи ресурстарды оңтайлы пайдалану үшін белгілі бір ресурстың өндіріс көлемін кеңейту керек пе, әлде арзанырақ баламаларды қолдану тиімді ме — осындай таңдауларды нақты есеппен жасауға мүмкіндік береді.
Сыртқы экономикалық байланыстардың жаңарған моделі
Мұндай логика серіктес мемлекеттер арасындағы сыртқы экономикалық байланыстардың жаңарған моделіне өтуге алғышарт жасайды. Бұл модельдің негізгі сипаттарының бірі — қатысушы серіктестердің экономикалық және ғылыми-техникалық қызметінің тиімділігін айтарлықтай арттыратын, барған сайын біртекті бола түсетін мемлекетаралық экономикалық кеңістікті тәжірибеде қалыптастыру.
Ынтымақтастықтың жаңа моделінің объективті негізі — шаруашылық өмірдің, ғылым мен техниканың әлемдік экономикаға тереңірек шоғырлануы. Әртүрлі елдердің өндірістік аппараттарының жекелеген элементтерін ірі халықаралық құрылымдарға біріктіруге мүмкіндік беретін үрдіс күшейіп келеді: әлемдік шаруашылықтың рөлі артып, географиялық шекаралары кеңейіп, интернационалдану жеделдейді.
Инвестиция мен технологияны тартудағы шешуші тұс
Дәл осы сыртқы экономикалық ынтымақтастықтың тереңдеуі шетел инвестициялары мен жоғары технологияларды жұмылдыру саясатын табысты іске асырудың шынайы кепілі бола алады. Бұл процесті елемеу — халықаралық еңбек бөлінісіндегі жіберілген мүмкіндіктерге, әлемдік нарықтағы технологиялық тосқауылдарды еңсерудің баяулауына және қазіргі тауарлар мен қызметтердегі басымдықтарды іске асыру әлеуетінің төмендеуіне әкелуі ықтимал.
Осы тұрғыдан алғанда, ерекше назар халықаралық ынтымақтастықтың негізгі объектілеріне аударылуы тиіс: инвестициялар, технологиялар, ғылыми-техникалық кооперация және өндірістік байланыстарды тереңдету.