Жерлерді қалпына келтірудің биологиялық кезеңі
Кіріспе
Жер әртүрлі ауыл шаруашылық емес мақсаттарда пайдаланылған кезде, оның ең құнды бөлігі — құнарлы қабаты — бұзылуы мүмкін. Мұндай өзгерістер тек өндірістік тиімділікке ғана емес, сонымен қатар экожүйенің тұрақтылығына да әсер етеді.
Құқықтық негіз
- Жер Кодексінің 65-бабы жер пайдаланушылар мен меншік иелерін жерді су және жел эрозиясынан қорғауға, ауыл шаруашылық жерлерін зиянкестерден сақтауға, сондай-ақ жер бұзылатын жұмыстар жүргізілген кезде топырақтың құнарлы қабатын алып, оны тиімді пайдалануға міндеттейді.
- 140-бапқа сәйкес, бұзылған жерлер міндетті түрде рекультивациялануы тиіс.
Рекультивация объектілері
Рекультивацияға әртүрлі объектілер жатады: карьерлер, олардың үйінділері және өндірістік қызмет нәтижесінде өзгеріске ұшыраған басқа да аумақтар.
Жобада қарастырылатын мәселелер
- Алынып жатқан учаскенің ауданы мен топырақтың құнарлы қабатының қалыңдығын есептеу.
- Сыдырып алынатын құнарлы қабаттың көлемін анықтау.
- Уақытша үйінділерді орналастыру орындарын белгілеу.
- Алынған топырақтың құнарлы қабатын (ТҚҚ) пайдалану бағыттарын анықтау.
Рекультивация кезеңдері
Жерді қалпына келтіру жұмыстары, әдетте, екі кезеңде жүргізіледі: техникалық және биологиялық.
1) Техникалық кезең
ИнженерлікБұл кезеңнің мақсаты — жер бетінің кеңістік сипаттарын қалпына келтіріп, биологиялық рекультивацияға қолайлы жағдай жасау.
- Жер бедерін тегістеу.
- Қажет болған жағдайда химиялық мелиорация жүргізу.
- Жол, гидротехникалық және өзге де инфрақұрылым элементтерін қалыптастыру.
2) Биологиялық кезең
АгротехникаБұл кезеңнің міндеті — жердің құнарлылығын және өзгеріске ұшыраған учаскелердің экожүйелік қызметін қалпына келтіру. Ол үшін агротехникалық және фитомелиорациялық шаралар қолданылады.
Нәтижесінде жердің флорасы мен фаунасы қалпына келіп, аумақтың жалпы шаруашылық құндылығы артады.
Қалпына келтірілген жерлерді пайдаланудың негізгі бағыттары
Рекультивациядан кейін жерді пайдалану бағыты аумақтың табиғи жағдайына, жоспарланған функциясына және инженерлік шешімдерге байланысты таңдалады.
Ауыл шаруашылығы
Қайта қалпына келтірілген жер ауыл шаруашылық алаптарына сәйкес келген жағдайда.
Орман шаруашылығы
Орман екпелерін қалыптастыру жоспарланса.
Балық шаруашылығы
Балық өсіруге арналған су айналымы немесе су шаруашылық құрылыстары болса.
Су шаруашылығы
Төменгі рельефте әртүрлі мақсаттағы су қоймаларын салу қарастырылса.
Рекреациялық
Демалыс аймақтарын ұйымдастыруға бағытталса.
Санитарлық-гигиеналық
Қоршаған ортаға зиян келтірілген және халық шаруашылығында қолдануға тиімсіз жерлерді техникалық және биологиялық консервациялау қажет болса.
Құрылыстық
Өндірістік немесе азаматтық құрылыстар салуға жерді инженерлік тұрғыдан ыңғайландыру көзделсе.
Қысқаша қорытынды
Бұзылған жерлерді рекультивациялау — табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану мен экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің маңызды тетігі. Жобалау барысында топырақтың құнарлы қабатын сақтау, техникалық қайта қалыптастыру және кейінгі биологиялық қалпына келтіру шаралары бірізді әрі негізді түрде орындалуы тиіс.