Кәрі әжем естімейді нана берсін
Ұшықтау: емдеу мен ырымның тоғысы
«Кәрі әжем естімейді, нана берсін. Берейін өлеңменен шып ұшықтап» (Абай).
Тамақтан, желден немесе иістен ұшынған адамдарды ұшықтау — ертеден келе жатқан емдеу тәсілі әрі халықтық ырымдардың бір түрі. Бұл әрекет көбіне сөз арқылы, кейде белгілі қимыл-ғұрыппен қатар орындалып, адамның бойындағы «пәлені» қайтаруға бағытталады.
Ауырсынғанда айтылатын сөздер
Мысалы, адам жығылып, бір жері қатты ауырып қалса, сол тұсты ұшықтап: «Кет, пәле кет, кет!» немесе «Ұшық-ұшық» деп айтады.
Мұндай тіркестердің негізгі мақсаты — ауырсыну мен жайсыздықты «қағып жіберу», жамандықты алыстату.
Күн батар алдындағы «жер ұшық»
Кей жағдайда ауруды күн батар алдында «жер ұшық» беріп емдейді: яғни адамды жерге екі-үш рет жығып ұшықтап, кейін үйге әкеліп, жылы жауып қояды.
- Рәсім уақыты көбіне — күн батар шақ.
- Қимылдың мәні — ауруды «жерге тапсыру», күшін қайтару.
- Соңынан жылы жауып, тынықтыру — емнің маңызды бөлігі саналады.
Көз бен тіл тиюге қатысты ұшықтау
Халық нанымында көз тию мен тіл тию де ұшықтаумен қайтарылады. Көз тигенде «сұқ-сұқ» деп, ал тіл тигенде «тіфә-тіфә» деп ұшықтайды.
«Сұқ-сұқ» — көз тиюді «қайтаруға» арналған сөздік ым.
«Тіфә-тіфә» — тілдің «өтін» басып, жаман сөзден сақтандыруға бағытталған ишара.