Қайтыс болған ер адамның мінген атының жал - кұйрығын кесіп (күзеп емес) жануар, о дүниедегі иеңнің жолына кұрбандыққа шалын деп бос жібереді
Дәстүрлі аза рәсімдеріндегі «тұл ат» ұғымы
Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының: «Орта жүздің ішінде Атымды тұлдап байласын» деген сөзі қазақтың ер адам қайтыс болғандағы аза жоралғыларына қатысты танымды аңғартады.
«Тұл ат» қалай жасалады?
Қайтыс болған ер адамның мінген атының жал-құйрығын кесіп (күзеп емес), «жануар, о дүниедегі иеңнің жолына құрбандыққа шалын» деген ниетпен бос жіберетін ғұрып болған.
- Бұл ат мінілмейді.
- Иесінің жылына сойылады.
- Осындай жылқыны «тұл ат» деп атайды.
Аза тұту белгілері: киім, ер-тоқым, әшекей
Осыған ұқсас аза нышандары тұрмыстық бұйымдар мен киім-кешекке де қатысты болған. Қайтыс болған адамның киімдерін астарын сыртына қаратып ілетін дәстүр кездеседі.
Ер-тоқым
Марқұмның ер-тоқымын ешкім пайдаланбайды.
Жесір әйелдің күйі
Әйелі сақина, сырға тақпайды; оны «қаралы қатын» дейді, басына бүркей жамылады.
«Қаралы» және «қара жамылу» тіркестері
Мұндай жағдай «қаралы» деп аталғанымен, қазақ дәстүрінде қара жамылу (қара түсті киімге толықтай көшу) кең тараған тұрақты рәсім ретінде сипатталмайды. «Қара жамылып» деген тіркес сөз қолданысында болғанымен, оны нақты ғұрып ретінде міндетті түрде орындау әрдайым кездесе бермеген.