Кұлақ естігенді көз көрер
Білім туралы мақал-мәтелдер
Төмендегі нақыл сөздер білімнің қадірін, еңбектің мәнін, ұстаз бен шәкірттің орнын және кітаптың құнын айқын көрсетеді. Мәтін өңделіп, тыныс белгілері мен емлесі біріздендірілді.
Еңбек, төзім және өмірлік оқу
- Білімнің басы — бейнет, соңы — зейнет.
- Өмір — үлкен мектеп.
- Өмірдің өзі — ұлы ұстаз.
- Екпей егін шықпас, үйренбей білім жұқпас.
- Білімді бесіктен көрге дейін ізде.
- Жаста оқыған оқуың — тасқа жазғанмен бірдей; ер жеткенде оқыған оқуың — мұзға жазғанмен бірдей.
- Асу бермес асқар жоқ.
Білімнің жарығы және ақылдың қуаты
- Білімдіге дүние жарық, білімсіздің күні кәріп.
- Көзі жоқ, құлағы сау адамның ақылы толады; құлағы жоқ, көзі сау адамның ақылы солады.
- Ақыл — тозбайтын тон, білім — таусылмайтын көл.
- Білек бірді жығар, білім мыңды жығар.
- Білегіңе сенбе, біліміңе сен.
- Көп сөйлеген — білімді емес, дөп сөйлеген — білімді.
- Білім арзан, білу қымбат.
Кітап, ғылым және өнер
- Кітап — алтын қазына.
- Кітап пен ғылым — тілсіз мұғалім.
- Оқусыз білім жоқ, білімсіз күнің жоқ.
- Оқу — білім бұлағы, білім — өнер шырағы.
- Оқу — білім азығы, білім — ырыс қазығы.
- Өнер — ағып жатқан бұлақ, білім — жанып тұрған шырақ.
- Ғылым — теңіз, білім — қайық.
- Әліппенің ар жағы — білім бағы.
Ұстаз, шәкірт және ұрпақ сабақтастығы
- Шәкіртсіз ұстаз — тұл.
- Ұстазыңды ұлы әкеңдей сыйла.
- Ұстаздан шәкірт озар.
- Аттан тай озады, атадан бала озады.
- Оқымаған бір бала — бір бала; оқыса — екі бала.
- Мың малың болғанша, бір балаң ғалым болсын.
Әдеп, тіл және таным
- Оқығаныңды айтпа, тоқығаныңды айт.
- Өзің білмегеннің аузына қарама.
- Тіліңмен жүгірме, біліммен жүгір.
- Көп жасаған білмейді, көп көрген біледі.
- Көргенсіз дегенге кек сақтама: көргеніңнен көрмегенің көп.
- Құлақ естігенді көз көрер.
- Көз көруге тоймайды, құлақ естуге тоймайды.
- Естімеген елде көп.
- Өз білмегеніңді кісіден сұра; үлкен жоқ болса, кішіден сұра.
- Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі білім біл.
Қадір-қасиет, қоғам және таңдаулар
- Жердің сәні — егін, ердің сәні — білім.
- Жер — ырыстың кіндігі, білім — ырыстың тізгіні.
- Алтын алма, білім ал.
- Күш — білімде, білім — кітапта.
- Кісінің көркі киім емес — білім.
- Наданмен дос болғанша, кітаппен дос бол.
- Ғылыммен жақын болсаң — қолың жетер; залыммен жақын болсаң — басың кетер.
- Білімі жоқ ұл — жұпары жоқ гүл.
- Білімді адам өлсе — қағазда аты қалар; ұста өлсе — істеген заты қалар.
- Ат сүрінбей жер танымас, ер сүрінбей ел танымас.
- Көп оқыған білмейді, көп тоқыған біледі.
Ой түю
Бұл мақал-мәтелдердің өзегі — білімді еңбекпен табу, оны өмір бойы толықтыру және адамдық мінезбен ұштастыру. Оқу мен кітап — ұстаздың серігі, ал көрген мен тоқыған — ақылдың өлшемі.