Қойға қоңырау жараспас
Қазақ мақал-мәтелдері: мінез, қанағат және кішіпейілділік
Төмендегі нақыл сөздер тұрмыстағы өлшемді, сөз мәдениетін, қанағатты, кішіпейілділікті және адамаралық әдепті қысқа да нұсқа жеткізеді. Әр жол — ойға қалдыратын өмірлік қағида.
Әдеп, сөз мәдениеті және ортадағы өлшем
- Екі кісі сығылысса, бір кісілік орын бар.
- Дастарқан басында отырып, қонақ аяғын алысқа көсілмес.
- Сүт сұрай келіп, шелегіңді жасырма.
- Көп тыңда, аз сөйле.
- Кең жерде тар отырсаң, тар жерде кең отырарсың.
- Жат үйінде жатық бол.
- Есіктен орын тапсаң, төрге озба.
- Айтпас жерде аузыңды тый, қышынбас жерде қолыңды тый.
- Әншейінде ауыз жаппас, айт дегенде ауыз ашпас.
Қанағат, нысап және қолдағыны бағалау
- Көрпеңе қарай көсіл.
- Нысап сайын береке.
- Көптен дәметкен, аздан құр қалар.
- Ұялған сыбағасынан құр қалар.
- Аспандағы тырнаны ұстаймын деп, қолыңдағы шымшықтан айырылып қалма.
- Барымен базар.
- Бар болсаң «жоқпын» деме, жоқ болсаң «тоқпын» деме.
- Жетімге жеті бидай да тамақ.
- Құр алғыс азық болмайды.
- Қанағат қарын тойғызады, қанағатсыздық жалғыз атты сойғызады.
- Барымен базар, жоқты қайдан қазар.
Кішіпейілділік, мінез және өзін тану
Кішіпейілділік — кішілік емес, кісілік қасиет. Кішіпейілділік — кісінің көркі. Кішіпейілділіктен кішіреймейсің.
- Өзінің парқын білген — өзгенің нарқын біледі.
- Бетің қисық болса, айнаға өкпелеме.
- Бір басқа — бір көз.
- Шыбын да аңқаудың аузын аңдиды.
- Сыпайы сырын жасырмас, пұшық мұрнын жасырмас.
- Сыпайы тоңбас, қалтырар.
- Бір тойда екі жар жоқ.
- Аштан өлмей, көштен қалмай.
«Жараспас» және «жуастық» туралы ойлар
- Есекке күміс ер жараспас.
- Қойға қоңырау жараспас.
- Итке тұмар жараспас.
- Сиырға ер жараспас.
- Есекке үкі тақпайды, ешкіге жабу жаппайды.
- Ақсақ ат — алтынмен тағаласаң да ақсайды.
- Жуас түйеге әркім ие.
- Жуас түйе жүндемекке жақсы.
- Жуас тананы падашы мінеді, жуас адамды әркім мінеді.
- Мыңды айдаған — бірді мінеді.
- Бойың қысқа болса — түйеге мін, бойың ұзын болса — есекке мін.
- Қой аузынан шөп алмас.
- Бір киікті бір тау аш қылмайды.
Артық тілектің соңы
- Тоқал ешкі «мүйіз сұраймын» деп, құлағынан айырылыпты.
- «Лақпын» деп ойлайды тоқал ешкі.