Жаман ағайыннан алаш жақсы
Ағайын, туыс, бірлік туралы нақыл сөздер
Төмендегі нақылдар мен мақал-мәтелдер туыстық қарым-қатынас, ағайынның қадірі, бірлік пен ынтымақ, көрші-қолаңның орны туралы ойды тереңдетеді. Кейбірі ескерту айтады, кейбірі дем береді — бәрінің түбі бір: адамды адам ететін тірек пен татулық.
Негізгі ойлар
- Сыйластық — туыстықтың өзегі; сый болмаса, жақын да жатқа айналады.
- Бірлік — байлықтан жоғары; бірлік болмаса, тірлік те оңбайды.
- Көрші мен қоныс — кейде алыстағы ағайыннан да жақын тірек.
- Үш жұрт — жігіттің әлеуметтік дүниесі; әр жұрттың өз мінезі бар.
Сыйластық пен туыстың қадірі
Сыйласуға жат жақсы, жыласуға өз жақсы.
Ағайын бір өліде, бір тіріде керек.
Күйеу — жүз жылдық, құда — мың жылдық.
Жаман ағайын бар болсаң көре алмайды, жоқ болсаң бере алмайды.
Жақыныңды жат етсең, жатқа күлкі боларсың.
Қасқыр да жолдасына қастық қылмайды.
Бір көрген — біліс, екі көрген — таныс.
Үйдің жылы-суығын қыс түскенде білерсің, кімнің алыс-жақынын іс түскенде білерсің.
Табалдырықтан биік тау болмас, жақыннан асқан жау болмас.
Ағайынды жамандап, туғанды қайдан табарсың?
Ағайыннан шет жүрсең, көңілің бір күн тарығар.
Ағайын ұрысы — тоқаның жыртысы.
Ағайынның азары болса да, безері болмайды.
Ағасы бардың жағасы бар, інісі бардың тынысы бар.
Өзім жаман болсам да, ағам жақсы.
Бірлік, ынтымақ, руластық
Ағайын тату болса — ат көп, абысын тату болса — ас көп.
Жаман да болса ағамыз, жақсының қайдан табамыз?
Мал қонысын іздейді, ер туысын іздейді.
Ағайын бірде араз, бірде тату.
Туғаныңмен сыйыспасаң, кең дүниеге сыймассың.
Ұрпақ рулы елге айналады.
Рулы елдің уысы бір.
Руыңмен у іш.
Туысы бірдің — уысы бір.
Бөлінгенді бөрі жейді.
Төртеу түгел болса төбедегі келеді, алтау ала болса ауыздағы кетеді.
Жақын таласса — жатқа жем.
Байлық — байлық емес, бірлік — байлық.
Бірлік болмай, тірлік болмас.
Ағайынның аты озғанша, ауылдастың тайы озсын.
Жалғыздың үні шықпас, жаяудың шаңы шықпас.
Ақылды адамға ағайын көп.
Көрші, қоныс және жақындық
Жауда да бір үйің болсын.
Әпкенің үйі — кең жайлау.
Алыстағы ағайыннан ауылы бірге көрші артық.
Туыс туыс емес, қоныс туыс.
Бір ауылда мың туысың болғанша, әр ауылда бір туысың болсын.
Қырық атан ұстағанша, қырық тамыр ұста.
Үш жұрт: өз жұртың, нағашы жұртың, қайын жұртың
Жігіттің үш жұрты бар: өз жұрты, нағашы жұрты, қайын жұрты. Өз жұртың — күншіл, қайын жұртың — міншіл, нағашы жұртың — сыншыл.
Қайын жұрт
Қолыңның ұзындығына қарайды: берсең жағасың, бермесең дауға қаласың.
Нағашы жұрт
Жақсылығыңа сүйсінеді, жамандығыңа күйінеді.
Өз жұрт
Жақын болған соң, кейде іштей бәсекесі де, талабы да қатты болады.
Ескерту, мысқыл, өмір шындығы
Ағайын бар болсаң көре алмайды, жоқ болсаң бере алмайды; жоқ болсаң күндейді, жаман болсаң жүндейді.
Ырылдайсың, қаппайсың — менен жақсы таппайсың.
Тозған қазды топтанған қарға жем қылар.
Екі қарға таласса, бір қарғаға жем түсер.
Бірін-бірі сыйласа, жат жанынан түңілер.
Туысы жаман — туғанын жамандайды.
Жаман туыстан — жақсы таныс артық.
Өзі өлтірмес, жат жарылқамас.
Ағайынға қарап мал өсер, ағашқа қарап тал өсер.
Ағайыныңды іске шақырма, асқа шақыр.
Үйден ұзап шықпасаң — қатынға қадірің болмайды, ауылдан ұзап шықпасаң — жақынға қадірің болмайды.
Сүйек тамыр сүйсініп күн көреді, ауыз тамыр айтып артығын алады.