Бұл да ұлттық ғұрыпымызда салтанатты да, көңілді кештің бірі
Қынаменде — ұлттық ғұрпымыздағы салтанатты әрі көңілді кештердің бірі. Құда түсіп, уәде пісіп, қалың мал төленгеннен кейін күйеудің атастырған қалыңдығын алғаш рет көруге келген тойы осылай аталады.
Шығыс халықтарының кей дәстүрлерінде «қынаменде» кеші қалыңдық абыройының тазалығын айғақтау мақсатында қалыңдықпен бірге болған күннің ертеңіне де өткізілген. Ән, күй, би қатар жүретіндіктен, қынаменде жас жұбайлардың шаттық кешіне, жастардың махаббат мұратына жетуінің символына айналған (КСЭ, 7-том).
Мағынасы мен тәрбиелік қыры
Бұл ғұрып — дәстүрге бай халқымыздың тәрбие жүйесіндегі әдеп пен тәртіпті талап ететін салттардың бірі. Құда түсумен бірге оның ереже-қағидалары да қатар жүреді: келісімге адалдық, үлкенге құрмет, қалыпқа сай мінез, жөн-жоралғыны сақтау.
Әр өңірдегі атаулары
Күйеудің бұл сапары аймаққа қарай әртүрлі аталады. Кей жерде оны «қалыңдық ойнау» десе, кей өңірде «ұрын келу» деп атайды.
«Бір күні күйеу байғұс ұрын келді,
Қисайтып жаман бөркін қырын келді»
«Ұрын келу»: қалай өтеді?
Қазақ ұғымында, әсіресе жеңгелер мен жастар үшін, бұл да өзінше бір той саналады. Болашақ күйеу қыз ауылына «көрінбеген» сыңай танытып, көбіне қараңғы түсе жолдас-жораларымен салтанатпен келеді. Мұны «есік көру», көбінесе «ұрын келу» деп те айтады.
Бұл жолы күйеу болашақ жарын көріп, танысып-білісіп, тілдесіп, көңілін демдейді. Ұрын келудің кәде-жоралары да аз емес: жеңгелері «Сені күтіп жүгіреміз деп ентігіп қалдық» деп «ентікпе» сұрап келсе, тағы бірі «балдыз көрімдік» деп кәде ұсынады. Осындай жоралғылармен «ұрын той» өткізіліп, күйеу мен оның жолдастарына құрмет көрсетіліп, сый-сыяпат жасалып, кейін олар өз еліне қайтады.
Әдеп пен тәртіп талабы
Құда түскенімен, келісім жасалғанымен, күйеудің қыз ауылына «ұрын келуден» бұрын келуіне хақы болмаған. Егер рұқсатсыз келе қалса, қазақы әдет-ғұрыпты бұзғаны үшін қыздың туыстары (аға-інілері) жазалап жіберетін заң да болған. Бұл — ғұрыптың тәрбиелік мәні: шекараны білу, келісімді сыйлау, тәртіп сақтау.