Иман айту - немесе иман үйіру деп те айтылады
Иман айту: соңғы сәттегі тіл мен ниет
Иман айту — кей өңірлерде иман үйіру деп те аталады. Науқастанып, жан тәсілімнің алдында жатқан адам өз иманын өзі айтып, тілін кәлимаға келтіруге тырысады. Ал егер айтуға шамасы жетпесе, қасында күзетте отырған жанашыр адам оның орнына айтуы мүмкін.
Күзету ғұрпы
Дәстүрімізде ауыр науқасты күзету ғұрпы бар. Күзету — беті бері қарамайтын науқастың жанында жақын адамы, туысы немесе молда отырып, оның ақырғы сәтін күту. Ауру қатты әлсіреген кезде молда дем салып, дұға жасап отырады.
Арыздасу, кешірім сұрау, өсиет айту
Мұндай мезетте науқас жақындарымен арыздасып, кешірім сұрап, өсиетін айтады. Бұл — адам баласының дүниемен қоштасар алдындағы ең жауапты, ең нәзік сәттерінің бірі.
Халық ұғымында иманын айта алмай немесе айтылмай дүние салған кісі туралы «арам өліпті» не «имансыз өліпті» деп айту кездеседі.
«Ант-мезгіл»: соңғы демнің атауы
Адамның жан тәсілім етер шағын, соңғы демін ел ішінде «ант-мезгіл» деп атаған. Осы ұғымды Абайдың мына жолдары да тереңдете түседі:
Жұрт айтқан сол ант мезгіл келген шығар,
Мен де пенде амалсыз көнген шығар.
Қызығы зор қайран дос, қайран тату,
Сендер өлдің, мен-дағы өлсем керек.