Жас отаудың алғаш рет шаңырағын көтерудің өзі қазақ үшін тағы бір қызықты, ерекше сәт
Жас отаудың шаңырағын көтеру: қазақ ұғымындағы мәні мен ырымы
Жас отаудың алғаш рет шаңырағын көтеруі — қазақ үшін ерекше де әсерлі сәттердің бірі. Бұл рәсім тек тұрмыстық әрекет емес, ұрпақ жалғастығы мен елдік дәстүрді айшықтайтын маңызды ырым ретінде бағаланған.
Қазақ салт-дәстүрін терең білетін этнограф-жазушы Ахмет Жүнісұлы бұл жайында былай деп жазады:
«...қазақта отаудың шаңырағын кез келген адам көтермейді. Бұған баласы көп, жасы үлкен күйеу керек. Оны қос атпен болса да алғызады. Жер ыңғайлы болып, отау өте үлкен болса, кәрі күйеу шаңырақты аттың үстінде тұрып көтереді. Бұл еңбегіне ол не ат мінеді, не түйе жетектейді. Мұндай сыйды отауды көтерткен жақ береді».
Әдетте киіз үйдің шаңырағын ер адамдар көтереді. Ал жас отаудың шаңырағын арнайы кәрі күйеуге көтерту — терең мағынасы бар ырым. Себебі жасы үлкен күйеу әрдайым елге сыйлы, ниеті түзу, тілекші жан саналған.
Қазақ танымында күйеу қартайған сайын оның жұрты алдындағы қадір-қасиеті арта береді. Сондықтан кәрі күйеу келгенде ауылдың үлкені де, кішісі де, ері де, әйелі де оны құрметтеп, жылы әзіл-қалжыңымен қағысып, аралас-құралас болып жатады. Шаңырақ көтеру рәсіміндегі осы таңдаудың өзінде елдің сыйластық пен бірлікке негізделген терең дүниетанымы көрініс табады.
Негізгі түйін
- Жас отаудың шаңырағын көтеру — қазақ дәстүріндегі ерекше мәртебелі рәсім.
- Шаңырақты кәрі күйеуге көтерту — құрмет, береке, тілектестікке негізделген ырым.
- Бұл дәстүр арқылы қоғамдағы сыйластық пен ортақ құндылықтар айқындалады.