Ат құйрығын кесу (дәстүр)
Ат құйрығын кесу — қазақ дәстүрінде өте ауыр әрі қайтымсыз шешімді білдіретін ғұрып. Ел ішінде әртүрлі себеппен кикілжіңге түсіп, татуласудан біржола күдер үзген адам өз жұртын, туған-туысын тастап кетуге бекінеді.
Халық аузындағы сөз
“Ат құйрығын кесіңдер, хан талау қылып алыңдар!” (Жанкісі)
Ғұрыптың мәні
Мұндай жағдайда адам өз атының қыл құйрығын кесіп, кейін қолын төбесіне қойып елден шығады. Бұл — енді қайтып келмеудің, ағайыннан да, елден де безінудің, бітпес араздықтың белгісі. Мағынасы жағынан өліммен тең деп қабылданатын, аса қатал шешім саналған.
Тіркестің шығу төркіні
“Ат құйрығын кесіп кетті” деген тұрақты тіркес осы ғұрыптан шыққан. Ол — адамның артына қарамай, ел-жұртпен байланысын үзіп кеткенін білдіреді.
Әдебиеттегі көрінісі
Шәкәрімнің “Қалқаман–Мамыр” дастанында Қалқаман батыр өзін оққа байлаған ел-жұртынан дәл осылай біржола кетеді.
Тыйым сөздер
Осы түсінікке байланысты халық арасында “Ат құйрығын кеспе”, “Төбеңе қолыңды қойма” деген тыйым сөздер қалыптасқан. Мұндай әрекеттер қайғысы ауыр, қайтарымы жоқ қоштасуды еске салғандықтан, оны жақсылыққа жорымайтын болған.