Кейде кыз таңдау деп те аталады
Қыз көру дәстүрі: танысу, сын, таңдау
Бұл ғұрып кейде «қыз таңдау» деп те аталады. Салт бойынша атақты, белгілі кісілердің балалары немесе өнерпаз, сал-сері жігіттер өзіне лайық қызды ел ішінен өзі таңдаған.
Жолға шығу: «Жақсы қыз бар» деген хабар
«Пәлен жерде жақсы қыз бар» дегенді естіген жігіттер өнерлі дос-жолдастарын ертіп, қыз отырған ауылға барған. Қазақтағы «қызды кім көрмейді, қымызды кім ішпейді» деген мақал мұндай сапарға әлеуметтік тұрғыдан жол ашқан: қыз іздеген жігіттерге наразылық білдіруге де, тосқауыл қоюға да ешкімнің хақысы болмаған.
Қарсы алу және өнер жарысы
Керісінше, мұндай жігіттерді ауыл салтанатпен қарсы алған. Ауылдың бойжеткен, мінезі еркін, өжет қыздары да шет қалмай, «қыз көретін жігітті біз де көрелік» деп белсенді түрде шығып, жігіттермен өнер сынасқан.
Қыздар жігітке сын көзбен қарап, өз ойын ашық айтқан. Осындай ортада қыз бен жігіт бірін-бірі бағалап, кейде айтысқа түсіп, сөз сайысына барған.
Ұнату болса да, құдалық жолы сақталған
Кейін көңілі жарасқан жастар сөз байласып, жігіт жағы құда жіберген. Яғни, қыз бен жігіт бірін-бірі ұнатқанның өзінде дәстүрлі құдалық рәсімі міндетті түрде жасалған.
Бұл — бұрынғы қазақ қоғамында да жастардың бірін-бірі ұнатып, сүйіп қосылған жағдайлары болғанын аңғартады.
Кімдерге бұйырған салт?
Дегенмен «қыз таңдау», «қыз көру» әр кезде, әркімге бірдей бола бермеген. Бұл — көбіне белгілі адамдардың балалары мен өнері бар, жағдайы келетін жігіттердің ғана қолы жеткен салт.