Там тұсынан өте бере атын аяндатып, дұға оқып, бетін сипағаны сол еді
Аруаққа құрмет — адамгершілік өлшемі
«Там тұсынан өте бере атын аяндатып, дұға оқып, бетін сипағаны сол еді...» (А. Нұрманов)
Марқұм болған ата-бабаның, туған-туыстың басына барып, дұға оқып, еске алу — зор адамгершілік парыз. Әр адамның ерте ме, кеш пе сол аруақтардың қатарына қосылары анық. Сондықтан марқұмдарға құрметпен қарау — адамгершіліктің айқын белгісі.
Сапар үстіндегі әдеп
Жол үстінде келе жатқан адам қорым тұсынан өте бергенде тоқтап, дұға оқып, бет сипап өтуі — өнегенің бірі. Егер асығыс болса, ат үстінде бір үзеңгісін босатып, ал көлікпен келе жатса жүрісін баяулатып, Құраннан аят оқығаны жөн. Мұның бәрі — тірі адамның аруаққа деген құрметін танытатын ізет.
- Қорым тұсынан өткенде дұға ету — еске алудың белгісі.
- Асығыста да құрметтің жолын сақтауға болады: бәсеңдеу, іштей оқу, бет сипау.
Әулие-әмбиелерді ұлықтау
Қазақ даласында аты аңызға айналған әулиелер көп. Олардың қабірі тұсынан дұға оқымай өту — жөнсіз саналған. Мұндай орындар халық жадында рухани тәрбие беретін, кісіні тәубеге келтіретін киелі белгі ретінде орныққан.
Мысалы, Шалқар өңіріндегі Есет батырдың басы тұсынан дұға оқымай өткен адамның сапары оңалмағаны туралы ел аузында жиі айтылады. Халық түсінігінде бұл — киеліге көрсетілген құрметтің қадірін еске салатын ғибрат.
Түйін
Аруақты еске алып, дұға бағыштау — өткенге тағзым ғана емес, бүгінгі адамдық болмысты айқындайтын іс. Сапар үстіндегі қысқа ғана ілтипаттың өзі құрметтің салмағын арттырып, жүрекке жауапкершілік ұялатады.