Күйеудің ұрын келу десе, қыздың атастырылған күйеуін көруі қыз қашар дейді
«Ұрын келу» және «қыз қашар»: танысу тойының мәні
Күйеудің қалыңдық ауылына алғаш рет жасырын барып, көрінуін қазақ дәстүрінде «ұрын келу» дейді. Ал қыздың атастырылған күйеуін алғаш көруі «қыз қашар» аталады. Бұл екі жоралғы, әдетте, «ұрын тойы» өтетін күні жүзеге асады.
«Ұрын той» — жастарға арналған көңілді, думанды жиындардың бірі. Оған көбіне жас жеңгелер мен жастар қатысып, ойын-сауыққа ұласатын әсерлі кеш өтеді.
Тойдағы кәделер: сый-құрметтің белгісі
Осы той барысында күйеу жағынан түрлі кәделер беріледі. Дәстүрлі атаулармен айтқанда, бұл жолы:
- «Қол ұстатар»
- «Шаш сипатар»
- «Қыз құшақтар»
- «Арқа жатар»
- «Көрпе қимылдатар»
- және осыған ұқсас басқа да кәделер.
Негізгі түйін
Бұл кәделер — жай ғана тарту емес, екі жақтың сыйластығын, ниетінің беріктігін және рәсімнің салтанатын айқындайтын рәміздер.
Екі жастың жүздесуі және қалыңдықтың сыйы
Екі жастың бірін-бірі көріп, тілдесуі де осы тойда болады. Егер екеуі бірін-бірі ұнатып, көңілдері жарасса, қалыңдық жігітке қыз белгісі ретінде орамал береді. Сонымен бірге күйеудің іні-қарындастарына да әртүрлі сый-сияпат жасалады.
Кұдалықты бұзудың салдары: дәстүрлі құқықтағы жауапкершілік
Күйеу ұрын келгеннен кейін құдалықтың бұзылуы қазақтың дәстүрлі заңында өте ауыр іс саналған. Мұндай жағдай көбіне үлкен дауға ұласады.
Күйеу жағы себепсіз бас тартса
- Бұрын берілген мал (қалың малдың берілген бөлігі) қайтарылмайды.
- Үстіне айып салынады.
Қыз жағы батаны бұзса
- Қалың мал толық қайтарылады.
- Қоса айып төлейді.
Бұл қағидалар құдалықтың тек уәде емес, екі жаққа да міндет жүктейтін қоғамдық келісім екенін көрсетеді.