Ұзатылып бара жатқан қыздың сыңсуы, қоштасуы ұлттық тәрбие мектебінің тамаша үлгісі
Ұзатылар қыздың «сыңсуы» мен «қоштасуы» — ұлттық тәрбиенің көркем мектебі
Ұзатылып бара жатқан қыздың «сыңсуы», «қоштасуы» — ұлттық тәрбие мектебінің тамаша үлгісі. Алтын ұядан, туған ел-жұрттан бөліну, жат босаға аттау — оңай іс емес. Осындай ауыр сезімді тәжірибелі әрі тәрбиелі халық жылай жүріп те ән мен жыр түрінде шеберлікпен өрнектей білген.
Тағы бір қызығы — қыз жылап қоштасқанымен, бұл тек қайғы емес: қуаныш пен қимастықтың да белгісі. Қыз ауылындағы қыздар мен жігіттердің де қимастық көңілі сырт қалмайды. Олар «жар-жардан» кейін де өлең-жырды үдете түсіп, айтыс үлгісіндегі «ау-жарды» бастай жөнеледі.
Бұл дәстүрдің өзегінде ізгі тілек, достық пейіл, жаңа бақыт жолына ақ ниет таныту жатыр. Сөзі де, әуені де көркем, ойнақы айтылады. Айтыс барысында қайырма әртүрлі нұсқада құбылып келеді: «ау-жар», «ай-ау», «бике-ау», «үкі-ау» деп те айтыла береді.
«Ау-жар» үлгісі
Буынғаным беліме кісен бе еді, ау-жар-ау, Бекем бусам белімнен түсер ме еді, ау-жар-ау. Әкең барып шешеңді ап келмесе, ау-жар-ау, Мұндай азап басыңа түсер ме еді, ау-жар-ау!
«Бике-ау» үлгісі
Мінген де атың боз ғана, бике-ау, Күйеуің сенің боз бала, бике-ау. Өксігің сенің басылмас, бике-ау, Әлдилеп бала сүйгенше, бике-ау.
«Үкі-ау» үлгісі
Мінген де атым жиренше, үкі-ау, Тықыршып тұрар мінгенше, үкі-ау. Қыз көңілі басылмас, үкі-ау, Әлдилеп бөпе сүйгенше, үкі-ау!
«Ай-ау» үлгісі
Кеттің, кеттің деуші едің, кеттім, апа, ай-ау, Ерттеп қойған атыңа жеттім, апа, ай-ау. Шымылдығын желпе сал, көрсін апам, ай-ау, Көзінің жасын қойнына төксін апам, ай-ау!
Түйін
Осы жырлардың бәрінде де әдеп, өнеге, тәлім-тәрбие және халықтық салт-сананың өміршең мектебі жатыр. «Сыңсу» мен «қоштасу» — тек қош айтысу емес, ұрпаққа үлгі болатын рухани мәдениеттің көркем өрнегі.