Жақсы мақтанса есебін табар, Жаман мақтанса қатынын сабар
Мақал-мәтелдер: кісілік, кішіпейілдік және орынсыз мақтан туралы
Төмендегі нақыл сөздер адам мінезін таразылап, өзіңді ұстау әдебін, тәкаппарлық пен орынсыз мақтанның зиянын, сондай-ақ қарапайымдылық пен парасаттың қадірін еске салады.
Өзіңді таны, сөзіңді сақта
- Өз елінде шекпен пішпеген, кісі елінде мақпал пішеді.
- Өз үйінде ою оймаған, кісі үйінде сызу сызады.
- Өзім білем деген — өрге баспас.
- Адаспаймын деген адам, талтүсте адасады.
- Кәдір білмейтінге кәдіріңді кетірме.
- Көзінше мақтама, сыртынан даттама.
- Білемін деп мақтанба — сенен де білгіш табылар.
Орынсыз мақтан — опық жегізер
- Мақтаншақ бар — ақылын мақтанға тауысады.
- Өзін-өзі мақтаған — өліммен тең.
- Орынсыз мақтау — орға жығады.
- Мақтаншақтық өтірік айтқызады, өтірік көңіл қайтқызады.
- Мақтаншақты мақтасаң, басыңа секіреді.
- Тігілмеген етігіңді мақтама.
- Өзіңді өзің мақтама — біреу мақтасын.
Байлық, билік, көптік — өткінші
- Кедей: «Бай болсам» дейді. Бай: «Құдай болсам» дейді.
- Баймын деп мақтанба — жарлылық бар. Көппін деп мақтанба — жалғыздық бар.
- Алтаумын деме — жетеуге жолығасың. Жетеумін деме — сегізге жолығасың.
- Асқанға аспан да аласа.
- Бас болмақ оңай, бастамақ қиын.
- Ердің атағы — туырлықтай, өзі — бұлдырықтай.
Іс пен мінез сыналар шақ
- Мылтығыңның күмісін айтпа — тиісін айт.
- Ер өнерімен мақтансын.
- Жақсы мақтанса — есебін табар, жаман мақтанса — қатынын сабар.
- Болған кісі «болдым» демес; «болдым» десе — болғаны емес.
- Жақсымын деп мақтанба — халық айтпай; батырмын деп баптанба — барып қайтпай.
- Қолымен қосаяқ соққан, аузымен орақ орады.
Қатаң ескертулер: тәкаппарлықтың соңы
Ит құтырса — иесін қабар. Шымшық құтырса — бүркітке шабар.
Есек семірсе — иесін тебер.
Жаман адамға мал бітсе — жақынын танымас.
Жаман атқа жал бітсе — жанына торсық байлатпас; жаман адамға мал бітсе — жанына қоңсы қондырмас.
Қорытынды ой
ДАБЫР ЕМЕС — ДӘЛЕЛ
Сәні мен сыртқы жылтыры емес, нәтижесі мен пайдасы сөйлесін.
ӨЛШЕМ — ПАРАСАТ
Тәкаппарлық көтерсе, кішіпейілдік орнықтырады.
СӨЗДІҢ САЛМАҒЫ
Артық мақтан — абыройды кемітеді; орынды сөз — беделді өсіреді.