Қазақша рефераттар

Шын айтқанға сен

Шындық пен өтірік туралы нақылдар

Төмендегі сөздер — шындық, әділет, адалдық, өсек, уәде және адамның мінез-құлқы туралы терең ойға жетелейтін нақылдар. Ойды жинақтап, мәнін айқындау үшін мәтін тақырыптарға бөлініп берілді.

Шындықтың салмағы

  • Шындық бар жерде өтірік байқап жүреді; шындық жоқ жерде өтірік шіреніп, шайқап жүреді.

  • Бал тамған өтіріктен қан тамған шындық артық.

  • Шындық жоқ жерде сұмдық көп.

  • Шын бір сөз — өтірік мың сөз.

  • Шындық — салмақ, өтірік — қаңбақ.

  • Шындық қамал бұзады.

  • Шындықтың шырағы сөнбейді.

  • Шындықтан зор палуан жоқ: ол жауды да жығады, қамалды да бұзады.

  • Ақ сөз ащы болады.

  • Шын сөз абақтыдан да шығарады.

Өтірік пен өсек: егіз ұғым

Өсек пен өтіріктің табиғаты ұқсас: екеуі де сөздің жауапкершілігінен қашырады, ал салдары — сенімнің шайқалуы.

  • Өсекші мен өтірікші — егіз.

  • Итке төсек не керек, естіге өсек не керек.

  • Өтірікші кісі уәдешіл келеді, оңбайтын кісі өсекке ереді.

  • Өтіріктің өзіне нанба, қисынына нан.

  • Өтірікші алдымен өзін алдайды.

  • Өтіріктің құйрығы бір-ақ тұтам.

  • Өтірік айтқан жерде көп тұрма.

  • Өтірік сөз өрге баспас.

  • Өтіріктің шиесін шын шешеді.

Сенім, дәлел және көзбен көру

  • Көрген көзіме сенемін бе, әлде сенің айтқан сөзіңе сенемін бе?

  • Көз көрмей, көңіл сенбес.

  • Соқыр көзіне сенбейді, қолымен көреді.

  • Дерексіз сөз — нанымсыз.

  • Қаланың жаңалығын даладағы ел бұрын естиді.

  • Атқан жерде оқ қалар.

  • Түйені көпір астына жасыра алмайсың.

Әділет, адалдық және мін түзету

Әділет өлшемі

  • Әділет тілесең, атаңның да болса айыбын айт.
  • Өзің әділ болмасаң, өзгеден әділдік іздеме.
  • Сын түзелмей, мін түзелмес.
  • Қателескеннен қатені түземеген жаман.

Адалдық пен ар

  • Адалдық — ана сүті.
  • Саудагерде иман жоқ — арын сатады; өтірікшіде иман жоқ — жанын сатады.
  • Алдыңа келсе, атанның құнын кешір.
  • Ағын су жолын табады, ақ адам оңын табады.

Сөз мәдениеті: ащы сұрақ, тура жауап

  • Ащы сұраққа тұщы жауап күтпе.

  • Әуелі сөзің рас болса, соңғы сөзіңнің өтуі оңай.

  • Сыр айтқанға сенбе, шын айтқанға сен.

  • Көңілдегі сырды көз білдіреді.

  • Құлақ не естісе, ауыз соны айтады.

  • Тіл жүйрік емес — шын жүйрік.

  • Ауыз ашса — сыр көрінеді, есік ашса — төр көрінеді.

  • Аталы сөзге арсыз ғана тоқтамайды.

  • Аталы сөз атан түйеге татыды.

Тура сөздің орны

Жақсыға айтқан тура сөз — жасақ тіккен тумен тең.
Жаманға айтқан тура сөз — құмға төккен сумен тең.

Тентек отты тебем деп аяғын күйдіреді; ділмәр шындықты жеңем деп тілін күйдіреді.

Адам мінезі және өмір сабағы

  • Өзінің қисықтығын білмеген өзгенің түзулігін білмейді.

  • Өзі өтірікші өзгенің шын сөзіне сенбейді.

  • Жалғанға жалқау да, аңқау да нанады.

  • Ақылды өтірік шаршатады.

  • Біреу әзіл айтса, сен әділ айт.

  • Сор сараңнан шығады, өтірік арамнан шығады.

  • Аузында сөзі тұрмағанның бір жерде өзі де тұрмас.

  • Жатқа сырыңды айтпа, өзіңе өтірік айтпа.

  • Хан сырын білгеннің қаны төгіледі.

  • Әкеңнің өлгенін жасырсаң, көмгенде қайтесің?

  • Таң атпайын десе де күн қоймайды, өтірікті қуалай шын қоймайды.

  • Түстік жерге өтірік айтсаң, кешке ізіңмен барады.

  • Өтірік деген дұшпан бар — отқа сүйреп салады.

  • Жақсы өтіріктен жаман шындық артық.

  • Өтірік айтып жағынғанша, шыныңды айтып жалын.

  • Ер өтірік айтпайды, ел өтірік айтады.

  • Қатын өтірік айтпайды — қағыс естиді.

  • Көп қайда болса, шындық сонда.

  • Жыртық үйді жел табар, өтірік сөзді шын табар.

Адамдық өлшемі

Жақсы болсаң — жердей бол, бәрін шыдап көтерген.
Таза болсаң — судай бол, бәрін жуып кетірген.

Қысқа түйін

Шындық

Салмақты, берік, ақыры жеңеді.

Өтірік

Жеңіл, уақытша, ізі тез ашылады.

Сөз

Жауапкершілікпен айтылса — тәрбие, әйтпесе — кесір.

Соңғы ой: ойлап айтса да, адам ішіндегісін айтады.