Атасы жақсы құл болмас, Анасы жақсы күң болмас
Ұзатылар қыздың қоштасу жыры: дәстүрдің көркем үні
Ұзатылатын қыз өз үйінен аттанар алдында ата-анасымен, аға-інісімен, сіңлісімен және жақын-жуықтарымен қоштасу жырын айтады. Бұл — туған үймен, бала күнмен, бауыр-туыспен қош айтысудың әрі ғұрып, әрі жүрек үніне айналған салт-дәстүрі.
Әуеден ұшқан бұлдырық, Құбыладан соққан ызғырық. Жатқа кетіп барамын, Жаратқан соң қыз қылып.
Жырдың мазмұнында қыздың «жат жұрттық» болып жаралғаны, оң босағадан аттап, жаңа өмірге қадам басқалы тұрғаны айқын айтылады. Қоштасу — тек мұң ғана емес; ол тағдырды қабылдау, ата-анаға алғыс, ел-жұртқа аманат.
Атасы жақсы құл болмас, Анасы жақсы күң болмас. Оң жақтан кетіп барамын, Қыз еркелеп ұл болмас.
Бауырмен қоштасу: «жыл айналып келгенше» мәні
Қоштасудың ең әсерлі тұстарының бірі — бауырларға арналған сөз. Бұл жерде қыздың жүрегіндегі қимастық, сағыныш пен амандық тілеу қатар өріледі.
Жанымдағы қыным-ау, Сіңлілер мен інім-ау. Жыл айналып келгенше, Қош аман бол күнім-ау.
Назар аударар тұс
Мұндағы «жыл айналып келгенше» тіркесінің салмақты мәні бар: дәстүр бойынша ұзатылған қыз жыл толмай өз үйіне бара алмайды. Сондықтан бұл сөз — уақыттың өлшемі ғана емес, сағыныштың да шегі іспетті.
Жұбату жыры: ақ тілек пен демеу
Қоштасу жырынан кейін қыздың жеңгелері мен серіктері жұбату айтып, жас қалыңдықтың көңілін көтеруге, келешегіне ақ тілегін арнауға тырысады. Бұл — қыздың жаңа ортаға сеніммен баруына дем беретін ізгі дәстүр.
Жылама, бикем, жылама, Көзіңнің жасын бұлама. Ұл болып тусаң әуелден, Сені мұндай қыла ма?
Тәрбиелік мәні: дәстүр, туыстық, арман
Қоштасу мен жұбату — қазақтың тұрмыс-салт жырларының ішінде көркемдігімен де, әсерімен де дара дәстүр. Ол халықтың бауырмалдық мінезін, әншілік пен сөзге шешендік өнерін айқын танытады.
Бұл жырларда ұлттық дәстүр, халықтық қағида, ағайын-туыстық қимастық және алдағы үміт-арман тоғысады. Сол себепті қоштасу мен жұбату жырларының тәрбиелік маңызы да, рухани құндылығы да жоғары.