Жаяудың шаңы шықпас
Жалғыздық пен бірлік туралы мақал-мәтелдер
Төмендегі мақал-мәтелдер қазақ дүниетанымындағы бірлік, көптің күші, тірек пен серіктің қадірі туралы ойды тереңдете түседі. Әр сөйлем — қысқа, бірақ мәні кең тұжырым.
Көптің күші, жалғыздың әлсіздігі
Қанша жуан болса да, жалғыз ағаш үй болмас. Қанша жақсы болса да, жалғыз жігіт би болмас.
Жалғыз қаздың үні шықпас, жалғыз қыздың мұңы шықпас.
Жалғыз иттің үргені білінбес, жалғыз кісінің жүргені білінбес.
Жалғыз ағаш орман болмас, жалғыз кірпіш қорған болмас.
Жалғыз кісі — жауынгер емес.
Жаяудың шаңы шықпас.
Жалғыз ағаш пана болмас, жалғыз бие саба болмас.
Жалғыз түйе — бақырауық, жалғыз бала — жылауық.
Бір қарлығаш келгенмен жаз болмайды, бір сауысқан келгенмен қыс болмайды.
Серіктің қадірі және жанашырдың орны
Үйірінен айырылған малды қасқыр жейді.
Жанашыры жоқ адам — жал-құйрықсыз атпен тең.
Сүйеушісі бар болса, сүйек жұтса да қақалмайды.
Саяқ жүрсең, таяқ жерсің.
Жаяудың жүрісі өнбейді, жалғыздың ісі өнбейді.
Тірек, демеу, бауыр
Ағасы бардың жағасы бар, інісі бардың тынысы бар.
Әйт-шу деген атанға демеу, әуп деген ерге демеу.
Жарлы болар жігіт байталын атқа айырбастайды, жалғыз болар жігіт ағайынын жатқа айырбастайды.
Тұлға, құрал, орта
Ер қанаты
Ер қанаты — ат.
Көмекші
Жақсы ит — иесінің көз-құлағы.
Сақтық
Ит — адамның құлағы.
Жүйріктік
Жалғыз шапқан ат — жүйрік.
Қимылдың ізі
Желген атқа — жел жаңғырық.
Өмірлік қалжың-қағытпа, ішкі мойындау
Құдай жалғыз, мен жалғыз.
Өз қотырымды өзіме қастырттым.
Бұл жолдар көбіне ауызекі тілде өзін-өзі іштей кінәлау, жағдайды әзілмен жұмсарту мағынасында айтылады.
Қорытынды
Мақал-мәтелдің мәйегі — адамды жалғыздықтың салмағын сезіндіріп қана қоймай, бірлікке, жақынға жанашыр болуға, тіректі бағалауға шақыру. Қоғамда да, отбасында да, жолда да — адамның күші серігімен артады.