Көтерілген отауың кұтты болып, ұзақ жасап ішінде сүйсін жарың (Қыз Жібек) ., оған мол тағам жасалады
«Көтерілген отауың құтты болып, ұзақ жасап ішінде сүйсін жарың» («Қыз Жібек») — деп бата-тілек айтылады. Отауы көтерілген үйге мол тағам әзірленіп, келгендер шашу шашады. Жиналған жұрт «құтты болсын», «іші жанға, сырты малға толсын» деп ақжарма тілегін білдіреді. Жақын туыстар отауға көрімдік беріп, қуанышты ортақтасады.
«Отау көтеру» ұғымы және оның мәні
Ұлтымыздың мәдениетінде «отау көтердің» деген сөз бар. Бұл — «үйлендің, жұпты болдың» деген мағынаны білдіреді. Демек, некемен бірге жас отбасыға арнап жеке отау тігу дәстүрі қатар жүреді.
Дайындық: отаудың сәні мен жарағы
Әдетте ұлы үйленетін, қызы тұрмысқа шығатын ата-ана ең алдымен отауды дайындайды. Қыз жасауына да отау қосылып берілетін кездер болған. Жас отау — жаңа шаңырақтың бақыты мен берекесінің нышаны саналатындықтан, оны барынша әдемілеп, толық жабдықтап әзірлеу оңай шаруа емес.
Бұл іске көрші-көлем, жақын-туыс, нағашы-жиен — бәрі жұмылады: кесе-аяқтан бастап, үй киізіне дейін әкеледі. Сөйтіп, бүкіл ауыл болып отау көтеру әрі қызық, әрі міндетті іс саналады.
Отау тігу рәсімі: құрмет, бата және береке
Отау алғаш тігілгенде, іске елге сыйлы, құрметті аналар бастайды. Шаңырақты көтерерде бақанға ақ мата байланып, оны ел ағалары көтереді. Бұл — тазалықтың, ақ ниеттің, берекенің белгісі.
Отауға қатысты ырым-кәделер де орындалады: отқа май құйылады, босаға майлау жасалады. Алғашқы дастарқан жайылып, мал аталып, бағалы мүліктер сыйға тартылады — бәрі де жаңа шаңырақтың ырысын арттыру ниетінен туған.
Қуаныштың ортақ сипаты
- Шашу шашылып, ізгі тілектер айтылады.
- Көрімдік беріліп, сый-сияпат жасалады.
- Алғашқы дастарқан жайылып, берекеге бағытталған ырымдар орындалады.
Отаудың орны және ауылдың көзқарасы
Жас отау көбіне әке үйінің оң жағына тігіледі. Бұл үйге жасы үлкендер шақырусыз кірмейді — жас шаңыраққа еркіндік пен сыйластық танытудың бір жолы. Ал жастар мен балалар қызықтап, отауды айнала жүріп, жаңа өмірдің сәнін тамашалайды.
Ауылдастар мен жанашырлар жас отаудың түтінінің түзу шығуын жақсы ырымға балап, жаңа үйленгендердің тұрмыс-тіршілігін сырттай байқап отырады. Осы арқылы келіннің ибасы мен ісіне де назар аударылады.
Жас келіннің ерте тұрып өз үйінің ғана емес, жанындағы іргелес үйлердің де түндігін ашуы — оның әдептілігі мен мәдениеттілігін білдіретін өнегелі белгі.