Ділдабек қол кесерім деп санның шақпақ етінен пышақты салды да жаяның қыртысынан апарып бір - ақ шығарды
«Қол кесер» ұғымы және оның мәні
Ғ. Мүсірепов шығармасында: «Ділдабек “қол кесерім” деп санның шақпақ етінен пышақты салды да, жаяның қыртысынан апарып бір-ақ шығарды» деп суреттеледі. Бұл тіркес қазақтың тұрмыс-салтында орны бар ерекше ұғымды аңғартады.
Көмекке ақы сұрамау — елдік әдеп
Халық салты бойынша біреудің жұмысына қол ұшын берген адам көмегі үшін ақы сұрамайды. Дегенмен шаруаны істеткен кісі еңбекті елеусіз қалдырмай, «келі түбі», «қол үздік» деп, тиісті сыбағасын немесе еңбегіне қарай (аз болса да) бірдеңе ұстатады. Мұндағы мақсат — алғыс пен құрметті нақты іспен білдіру, еңбектің қадірін түсіру.
«Қол кесер» деген не?
Осындай дәстүрлі сый-сыбағаның бірі — соғым сойысқандарға берілетін «қол кесер». Яғни соғым сойған адамға тиісті мүшелер салынып, ет беріледі. Бұл — көмектескен жанның еңбегін бағалау ғана емес, ауыл арасындағы өзара жәрдем мен ықыластың белгісі.
Соғым — береке мен ырысқа баланған күн
Соғым сою — қазақ үшін береке дарыған, елеулі күндердің бірі. Соғым етінен алғаш рет қуырдақ қуырылады. Бұл — соғымға қатысты қалыптасқан дәстүрдің ажырамас бөлігі: жаңа сойылған еттің дәмін тату, үй ішінің қуанышын бөлісу, ырысқа тәубе айту.
Негізгі ой
«Қол кесер» — көмектің құнын ақшаға емес, сыбаға мен ықыласқа айналдыратын дәстүр.
Дәстүр өзегі
Соғым — қауымның бірлігі мен берекесін бекітетін, дәм арқылы жақындастыратын салт.