Алыс сапарға, емделуге шыққан адам ауылды үлкен үйінен дәм татып аттанатын ырым бар
Дәмнен ауыз тию — қазақы ықыластың белгісі
Қазақ дәстүрінде алыс сапарға немесе емделуге шыққан адам жолға шығар алдында ауылдағы үлкен үйден дәм татып аттанады. Бұл — «Қара шаңырақтың киесі қолдасын» деген сенімнен туған ырым. Дәм тату — жолға шыққан жанға тілек айтып, ақ жол тілеудің, сондай-ақ әулетке тән қасиеттің демеу болсын деген ишара.
Үйге келген адамға дәм ұсыну
Дастархан басына келген кісі міндетті түрде дәмнен ауыз тиюі керек деп есептеледі. Үй иесі де келген жанды дәм татқызбай шығарып салмаған. Бұл — қонаққа деген құрметтің ғана емес, үйдің берекесі мен ниетінің де белгісі.
Халық сөзі
«Үйге кірген жыланға да ақ құйып шығарады».
Таңғы асқа ерекше мән беру
Таңертеңгі астан міндетті түрде ауыз тиеді. Осы орайда әзіл-қалжың да айтылады: әйел адам таңғы асты ішпей кетсе, «күйеуің тастап кетеді», ал ер адам ішпей кетсе, «әйелің тастап кетеді» деп қағытпа сөз айтады. Мұның астарында — таңғы асты қадірлеу, күнді берекелі бастаудың маңызы бар.
Мәтел
«Таңертеңгі асты тастама, кешкі асты бақпа».
Қорытынды ой
Дәмнен ауыз тию — қазақтың қонақжайлық мәдениетінде терең мағынаға ие. Ол әрі жолға шыққан жанға ақ тілек, әрі үйге келген адамға құрмет, әрі ас-суға деген ықыластың көрінісі. Осындай ұсақ көрінетін, бірақ мәні зор әдет-ғұрыптар халықтың дүниетанымы мен адамға деген ілтипатын айқын көрсетеді.