Қас боп жүріп, дос болғанға мақтан
Халық даналығы: татулық, сөз мәдениеті және дау-дамай
Төмендегі мақал-мәтелдер адам мінезін, сөздің салмағын, татулықтың қадірін және дау-дамайдың зардабын қысқа да нұсқа түйіндейді. Ойды жинақтап, мазмұнын айқындау үшін оларды тақырыптарға бөліп бердік.
Сөздің салмағы, мінездің сабыры
Ер шекіспей, бекіспейді.
Келіспеушілік болса да, ақылмен шешілсе, бірлік нығаяды.
Сөздің басы қатты болса, аяғы тәтті болады.
Әділ ескерту ауыр тисе де, соңы игілікке бастайды.
Жел — дауылдың шақырушысы.
Кішкентай себеп үлкен дау-дамайға ұласуы мүмкін.
Шөптің басы жел тұрмаса қимылдамайды.
Әр оқиғаның түбінде түрткі болатын себеп жатады.
Тек жүрсең, тоқ жүрерсің.
Сабырлы, ұстамды жүріс — берекеге жақын.
Мұрын болмаса, екі көз бірін-бірі шұқыр етеді.
Тепе-теңдік пен тәртіп болмаса, өзара қақтығыс туады.
Ұрыс пен ырыс: береке қайда тұрақтайды?
Ұрыс бар жерде ырыс тұрмайды.
Қылыштың түбі — ұрыс.
Қылыштың міндеті — кесу, қолдың міндеті — шешу.
Күшті қауіпті емес, кекшіл қауіпті.
Оқтаулы мылтық мың күн тұрса да, бір күні өзі атылады.
Жауды аяған жаралы қалады.
Еске салар ой
Қарудың күші — бір сәттік, ал кектің күші — ұзақ. Сол себепті дау-дамайды өршіту емес, дер кезінде тоқтату — ең үлкен парасат.
Дау кімнен туады, қалай басылады?
Суды құм бөгейді, дауды қыз бөгейді.
Қияңқы байтал екі айғырды қырқыстырады.
Дауды ақыл жеңеді, жауды батыл жеңеді.
Шабыспақ оңай, табыспақ қиын.
Дау даудан қорқады.
Жабулы қазан жабулы қалсын.
Дос пен дұшпан: жақындататын да, алыстататын да күш
Ел болам десең — достас, қор болам десең — қастас.
Досың мың болса — аз, дұшпаның біреу болса — көп.
Алысты жақындататын — ат, жақынды алыстататын — жат.
Ұрыспай айырылған ұялмай қосылады.
Тіріде сыйласпаған, өлгенде жыласпайды.
Қас боп жүріп дос болғанға мақтан, дос боп жүріп қас болғаннан сақтан.
Қарапайым ереже
Адамды жақындататын — ықылас пен сыйластық; алыстататын — күдік пен күндестік.
Күндес — күнде өш.
Бәле қуған — бәлеге жолығады, жала қуған — жалаға жолығады.
Ынтымақ пен әдеб: өзіңді де, өзгені де сақтау
Оң қолыңа сол қолың арашашы болсын.
Таспен ұрғанды аспен ұр.
Ер татулығы — ел татулығы.
Итпен ит ырылдасса — тамағының тоқтығы, жігітпен жігіт қырындасса — ынтымағының жоқтығы.
Аш құлақтан — тыныш құлақ.
Тоқтығында жараспаған, аштығында қараспайды.
Қорытынды ой
Дау мен ұрыс — бір сәттік жеңіс әкелуі мүмкін, бірақ ұзақ береке мен тыныштықты татулық қана ұстайды. Ақылмен тоқтау, сөзге ие болу, сыйластықты сақтау — халық даналығы ұсынған ең сенімді жол.