Аттың бәрі тұлпар болмас, Құстың бәрі сұңқар болмас
Халық даналығы: сыртқы көрініс пен ішкі құндылық
Төмендегі мақал-мәтелдер сыртқы жылтыраққа алданып қалмауды, адамды ниеті мен мінезіне қарап бағалауды, сондай-ақ әр нәрсенің шынайы бағасын айыра білуді еске салады. Ойы ықшам, мағынасы терең — әр сөйлем бір сабақ.
Сыртқы ұқсастық — мәннің өлшемі емес
Сақал текеде де бар. — Көрініс ұқсас болғанмен, қасиет бірдей болмайды.
Ит те киімге қарап үреді. — Адам да, қоғам да көбіне сыртқа қарап баға береді.
Жауық кигеннің бәрі қатын емес, бөрік кигеннің бәрі батыр емес. — Белгі мен атақ шын болмысты дәлелдемейді.
Жылтырағанның бәрі алтын емес. — Көз тартқан нәрсенің бәрі құнды бола бермейді.
Ішкі сұлулық пен ниет
Бетім жаман болса да, ниетім жақсы. — Адамды көркі емес, ниеті көркейтеді.
Тәні сұлу — сұлу емес, жаны сұлу — сұлу. — Нағыз әсемдік мінезде, жүректе.
Сұлуынан жылуы. — Көріктен бұрын мейірім мен жылылық қадірлі.
Құндылық пен сапа: арзанның айласы
Арзан алдайды. — Бағаның төмендігі кейде сапаның төмендігін жасырады.
Арзанның жілігі татымас. — Арзандатылған нәрсенің берекесі аз болуы мүмкін.
Пышағыңның күмісіне қарап, өтпесіне болайын. — Сәні бардың бәрі пайдалы емес: мәні — қызметінде.
Әсіре қызыл тез оңар. — Көрнекілікке тым құмарту тез сөніп, тез ескіреді.
Атақ пен атрибут: заттың аты өзгермейді
Сабы алтын болса да, көсеудің көсеу аты қалмайды. — Безендіру болмысты өзгертпейді.
Ер-тұрманы алтын болса да, есектің есек аты қалмайды. — Сыртқы сән «мәнділік» бола алмайды.
Алтын қарғы ит мойнында да жүреді. — Байлықтың өзі адамға абырой қоса бермейді.
Күміс азса, күл болады. — Қадірсізденген құн құлдырайды.
Теңеу арқылы түйсіну: әр нәрсенің өз орны
Сиыр мүйізді өгізде күш жоқ, өгіз мүйізді сиырда сүт жоқ. — Сыртқы белгі рөлді алмастырмайды: әркімнің өз қасиеті бар.
Иттің бәрі тазы болмас, еттің бәрі қазы болмас. — Әр нәрсенің таңдаулысы аз, сапалысы бөлек.
Аттың бәрі тұлпар болмас, құстың бәрі сұңқар болмас. — Дарын мен даралық бәріне бірдей берілмейді.
Жаман иттің атын Бөрібасар қояды. — Үлкен атау кемшілікті бүркемелемейді.
Адам тану, жол таңдау
Таныған жерде бой сыйлы, танымаған жерде тон сыйлы. — Орта мен танымға қарай құрмет өлшемі өзгеріп тұрады.
Алыс жүрсең де жолмен жүр. — Ұзақ мақсатқа да дұрыс бағытпен, тәртіппен жет.
Түсі игіден түңілме. — Жақсының жақсылығына сен, үміт үзбе.
Қарапайым шындықтың салмағы
Қазаннан қара нәрсе жоқ — ассаң, қарын тойдырады.
Қардан аппақ нәрсе жоқ — ұстасаң, қолыңды тоңдырады.
— Түсіне қарап үкім шығарма: пайданың да, зиянның да өлшемі басқа.