Бақтыбай баласы Сары Әжібек он төрт жасында билік айтқан екен
Он төрт жастағы билік
Бақтыбайдың баласы Сары Әжібек он төрт жасында-ақ билік айтқан деседі. Ел ішіндегі дау-дамайды сөзбен тоқтатып, әділ шешімге келтіру — би үшін ғана емес, тұтас ру үшін де абырой. Бұл оқиға соның жарқын мысалы болып қалған.
Шу бойындағы даудың себебі
Үйсін мен Тобықты рулары Шу өзенінің шұрайлы жайылымына таласып, аралары ажырай бастайды. Араздық ұлғаймасын деп, екі жақ тауды шешетін би сайлап, солардың сөзіне тоқтауға келіседі.
Тобықтының таңдауы
Ақсақалдардың ұйғарымымен Тобықты жағы би ретінде Құнанбайды ұсынады.
Үйсіннің таңдауы
Үйсін жағы би етіп жас болса да, сөзінің салмағы бар Сары Әжібекті сайлайды.
Айтыс үстіндегі салмақ
Екі рудың игі жақсылары жиналып, екі биді оңаша отырғызады. Алайда Құнанбай жас баламен тең сөйлескісі келмей, сөзді қысқартпақ болады. Сонда үйсіндер: «Бұдан басқа биіміз жоқ», — деп, өз таңдауларынан таймайды. Құнанбай амалсыз келіседі.
Сары Әжібектің уәжі
Сары Әжібек көпшіліктен рұқсат алып, дауды өзі айтуға ниетін білдіреді. Ол: «Екі шалдың ортасында бір бала дана болады, екі баланың ортасында бір шал бала болады», — деген сөзді алға тартып, билікті өзіне беруді сұрайды.
Сөздің сыны мен мойындау
Сары Әжібек өзін таныстырып, қарсысына да тура сөйлейді: «Мен белгілі елімнің Сарысымын, Ұлы жүздің Сары Әжібек дәрісімін. Маңдайымның бағы бар, таңдайымның дағы бар. Ал сен өзің кім екеніңді білемісің? Ау, Құнанбай, бір көзіңнің ағы бар, ат төбеліндей Тобықтылығың тағы бар. Сен дуан басы болып билік айтқанда, мен Үйсіннің сөзін айтпайтұғын — не кемдігім бар?»
Осы сөзден кейін Құнанбай: «Уа, бала, сөзің орынды. Билігін өзің айт», — деп келіседі. Бұл — жасқа емес, мәнді сөзге тоқтағандықтың белгісі.
Әділ шешім: өзеннің екі жағы
Сары Әжібек бауырға тартпайтынын айтып, «Сары табақтан сарқыт қайтады» дегенді еске салады да, нақты билігін шығарады:
Шу өзенінің оң жағы
Үйсін жайласын
Шу өзенінің сол жағы
Тобықты жайласын
Екі ру да осы билікке разы болып, дау тарқайды. Шу бойындағы шұрайлы қоныс үшін туған тартыс әділ бөліспен біткен екен.