Жалқаудың жауы - жүмыс
Жалқаулық пен еңбек туралы халық даналығы
Төмендегі мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер еңбектің қадірін, жалқаулықтың зардабын, істі ниетпен бастап, табандылықпен аяқтаудың маңызын айқын көрсетеді. Әр сөйлем — тәжірибеден сүзілген қысқа да нұсқа тұжырым.
Негізгі ой
Еңбек — тірек. Жалқаулық — дерт. Іс пен нәтижені бөлмей, сөзді іске айналдыру — берекенің бастауы.
Оқу тәсілі
Әр нақылдан өз өміріңізге бір ереже шығарып көріңіз: уақыт, әдет, жауапкершілік, ынта және шеберлік.
Еңбек пен жалқаулықтың табиғаты
- Жалқаудың соры — байлығы.
- Аз жұмысты қиынсынсаң, көп жұмысқа тап боларсың.
- Ер тынысы — еңбек, ез тынысы — ермек.
- Көңілсіз бастаған іс көпке бармайды.
- Жаманға жан жуымас, жалқауға мал жуымас.
- Жалқаулық — жаман ауру.
- Жалқау жатып ішер, отырып ұйықтар.
- Істемеген тістемейді.
- Тілде бар да, істе жоқ.
- Ерінбесең, еңбегің өнеді.
Нәтиже, береке және жауапкершілік
- Жақсы мұраптың соңынан су ереді, жаман мұраптың соңынан шу ереді.
- Егінді жабайы шөп аздырар, ерді еріншектік аздырар.
- Ермек қуған бәлеге жолығады, еңбек қуған қазынаға жолығады.
- Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәтті.
- Еңбекшіге әр күн сәт, еңбексізге бір күн сәт.
- Еңбек етпесең елге өкпелеме, егін екпесең жерге өкпелеме.
- Диқан нанын жейді, жалқау арын жейді.
- Уақытыңды босқа өткізу — өміріңді босқа өткізу.
- Еңбексіз елге сыймас.
Әдет, сылтау және уақыт
- Еріншек түске дейін ұйықтайды, кешке дейін есінейді.
- Еріншекке бүгіннен ертең оңай.
- Еріншекке сылтау көп.
- Жалқауға күнде той.
- Жалқауға от басы — айшылық жер.
- Ақымақ күлкіге тоймайды, жалқау ұйқыға тоймайды.
- Жалқаудың жауы — жұмыс.
Іс, шеберлік және сын
- Біткен іске сыншы көп, піскен асқа жеуші көп.
- Істеу қиын, сынау оңай.
- Орақшының жаманы орақ таңдайды.
- Еккенің тікен болса, орғаның балауса болмас.
- Еңбеккер ұйқыдан ширап тұрады, еріншек ұйқыдан қирап тұрады.
- Шегені қаға білмесең — қолыңды ұрасың, түймені таға білмесең — қолыңа ине тығасың.
Бейнелі ескертулер мен тұрмыстық тәмсілдер
- Ешкі бастаған қой егінге түседі.
- Есектің жүгі жеңіл болса, жатаған болады.
- Қойын алдырып, қорасын бекітіпті.
- Балық ұстай алмаған суын лайлайды.
- Ит итті жұмсайды, ит құйрығын жұмсайды.
- Жүріп шаршаған тұрып тынығады, тұрып шаршаған отырып тынығады. Отырып шаршаған қалай тынығады?
Мінез бен басқару: адам да, мал да күтімге қарай
- Жақсы қойшының төлі түлеп туады, жаман қойшының төлі жүдеп туады.
- Бағайын десе малы жоқ, ауырайын десе ауруы жоқ.
- Еріншектің ісі — екі.
- Аттың жемін жеп, тайдың ойынын ойнау.
- Жан аяр жау жеңе алмас, еріншек егін ала алмас.
- Айран ұйытса — іріткен, тері илесе — шіріткен.
Қосымша нақылдар (мәтіннен сақталған нұсқа)
Кей сөйлемдер бастапқы деректе емле/мағынасы бұлыңғыр берілген. Төмендегілер түпнұсқаға барынша жақын күйде сақталды.
- Саудың асын ішіп, аурудың ісін істейді.
- Жалқауға сөз, шабанға таяқ өтпейді.
- Бұқаның арамзасы бұзау арасында жүреді.
- Еріншек егіншіден елгезек масақшы озыпты.
- Ханның қызы шөміш ұстаса, қолын күс басады.
- Жаман болатын жігіт шегінішек келер.