Қара бір шашым жаяйын, Жаяйын да жылайын (Жоқтау)

«Қара бір шашым жаяйын, жаяйын да жылайын» (жоқтау)

Жоқтау — қайғылы, шерлі, күйікті, мұңды әрі зарлы халді білдіретін дәстүрлі жоқтау жыры. Көбіне бұл — қасірет шеккен, бағы тайған әйелдің күйін сыртқа шығарып, дауыс қылып жылау арқылы қайғысын білдіруі.

Бұл ғұрып, әсіресе, өткен зұлмат кезеңдерде жиі көрініс тапқан: соғыс, аштық, тәркілеу, апат, жұт сияқты ауыр уақытта әйелдердің шашын жайып, дауыс қылып жылауы көбейген. Сондай шақтарда әйелдер мұң мен шерді жеткізетін жырларды да шығарып, қайғының салмағын сөзбен өрнектеген.

Қоғамдық қолдау және жұбату әдебі

Мұндай мезетте ақсақалдар мен әйелдер келіп, қайғыға батқандарға тоқтам айтып, басу беріп, жұбатуы керек. Бұл — қайғыны жалғыз көтертпей, ортақтасып жеңілдетуге бағытталған адамгершілік міндет.

«Шашыңды жайма» тыйымының төркіні

Қазақ қыздарына айтылатын «шашыңды жайма» деген тыйым сөздің түбірі де осындай жағдайлармен байланысты. Шаш жаю — күнделікті күй емес, көбіне жоқтау мен ауыр қайғының белгісі саналған.