Түйе иесі

Ертеде бір қойшы бір отар қойын айдап келе жатады. Қой тұяғына ілесіп домалаған бір тас сайда тұрған түйеге тиіп, түйе арам қатады. Түйенің иесі «малдың құнын төлесін» деп дауласып, Албан – Қызылбөрік елінің биі Қунаққа барады.

Қунақ би мән-жайды тыңдап болып, түйе иесінен сұрайды:

Қунақ би: «Тас бір отар қойдан құлады ма, әлде бір қойдан құлады ма?»

Түйе иесі: «Бір отар қойдың тұяғы бір жерде тұр дейсің бе? Әрине, біреуінің тұяғынан шығар.»

Қунақ би: «Ендеше, тас бір қойдың төрт аяғынан құлады ма, әлде бір аяғынан құлады ма?»

Түйе иесі: «Төрт тұяғы бір жерде тұр дейсің бе? Бір аяғынан құлаған шығар.»

Даудың түбі — есеп пен қисын

Ол заманда бір түйе жиырма бес қойға, яғни бес бесті аттың құнына тең саналатын екен. Қунақ би осы өлшеммен есеп жүргізіп, бір отардың емес, бір қойдың, тіпті сол қойдың бір аяғынан шыққан тас екенін негіз етеді.

Қунақ бидің түйіні

Қойдың төрт тұяғының үлесі бөлінгенде, бір тұяқтың құны — бір лаққа тең болып шығады.

Шешім

Сөйтіп, өлген түйенің құны даудың қисыны бойынша бір лақ болып кесіліпті.


Киімге қараған кекесінге — сөзбен жауап

Бірде бай-болыстар Қунақ бидің жұпыны киімін келемеж етеді. Сонда би орнынан тұрып, сабырмен әрі уәжді жауап қайырады:

Ұзынды ұл киді,
Қызылды қыз киді.
Менің киімім — осы,
Басқасын балалар киді.

Бұл сөздің астарында бір ғана ой жатыр: адамның қадірі киіммен емес, парасатымен өлшенеді.