Ұры түн асқанша, Бөрі қыр асқанша
Ұрлық, ар, және қоғамның көзқарасы
Төмендегі мақал-мәтелдер ұрлықтың соңы қорлық екенін, арамдықтың адам абыройын қалай жұтататынын, сондай-ақ қоғамда «ұры» атағының оңай кетпейтінін терең меңзейді. Қысқа ғана сөйлемдер арқылы мінез бен тағдыр, жауапкершілік пен жазаның, сақтық пен адалдықтың арасы айқындалады.
Адалдық пен ар туралы ескерту
Түйені түгімен, атты жүгімен.
Ұрлықтың түбі — қорлық.
Түйе ұрлаған да — ұры, түйме ұрлаған да — ұры.
Ұры — қасық, ел — теңіз.
Ұры басқаның малын жейді, өзінің арын жейді.
Сұқ семірмес, ұры байымас.
Арамдықпен ішкен ас ішіңе барып тас болар.
Ұрының мінезі және «атағының» салмағы
Ұрының қатыны өзіне лайық.
Ұры жете алмайтынның жаяудігін алады, сұрай алмайтынның таяудігін алады.
Ұры ұрлығын қойса да, ұры атағы қалмайды.
Ұры өле-өлгенше «ақпын» дейді.
Ұры қосыларда бірінің аузын бірі жалайды, айрыларда — ит болып таласады.
Ұрының үйі көп: біреуінен алады, біреуіне береді.
Ақылды ұры өз ауылынан ұрламас.
Ұры бір түнде — бай, бір күнде — кедей.
Атақты ұры аштан өлер.
Қасқыр, түлкі, және түнге үйір тіршілік
Бөрі көмеді, түлкі ашады.
Бөрі азығы мен ұры азығы жолында.
Ұрыны қарақшы ұрады.
Аңғырт бөрі қой үркітеді, абайсыз ұры қолға түседі.
Түлкінің қызылдығы — өзінің соры.
Қуға қу намазшамда кездесер.
Көп жортқан түлкі терісін алдырар.
Жапалаққа күннен түн жарық.
Қасқыр қарызын терісімен төлейді.
Ұры түн асқанша, бөрі қыр асқанша.
Бөрінің аузы жесе де қан, жемесе де қан.
Қасқыр мен ұры мінездес: екеуі де түнді аңдиды. Бұлбұл мен гүл мінездес: екеуі де күнді аңдиды.
Түлкіні түн асырайды.
Қорытынды түйін
Бұзауды ұрлаған өгізді де ұрлайды.
Көкек өз атын өзі шақырады.
Ұры бүлікке құмар, шыбын шірікке құмар.
Адам тілінен жазады, ұры ізінен жазады.
Қонақ келсе — құт, қарақшы келсе — жұт.
Ойға қалдыратын сауал
Мақал-мәтелдер ұрлықты тек қылмыс ретінде емес, мінездің дерті және ардың құлдырауы ретінде сипаттайды. Адалдықты күнделікті таңдауға айналдыру үшін бүгін қандай да бір ұсақ, бірақ маңызды әдетті түзете аласыз?