Айлалы батыр алдырмас
Ерлік, ел және тәуекел туралы халық даналығы
Төмендегі нақыл сөздер ерлік, елге қызмет, намыс, бірлік, табандылық пен тәуекелдің мәнін айқындайды. Ойды жеңіл оқылатын етіп топтап бердік.
Ел, ер және жауапкершілік
Елдің берекесі мен ердің бағасы бір-бірімен өлшенеді: ер елді қорғайды, ел ерді сақтайды.
Ел ұлсыз болмас, жер гүлсіз болмас.
Батыр туса — ел ырысы, жаңбыр жауса — жер ырысы.
Шеге тағаны сақтайды, таға тұлпарды сақтайды, тұлпар ерді сақтайды, ер елді сақтайды.
Ел үмітін ер ақтар, ер атағын ел сақтар.
Ер — елдің айнасы. Ер есімі ел есінде.
Ер жігіт елі үшін туады, елі үшін өледі.
Жүк ауырын нар көтереді, ел ауырын ер көтереді.
Ерлік — жүректегі қасиет
Ерлік білекте ғана емес, жүректе. Батылдық — әрекетке итермелейтін күш, ал намыс — сол әрекеттің өлшемі.
Ерлік білекте емес, жүректе.
Ерліктің шарты — өзіне сену.
Еліңді сүйсең, ерлік істейсің.
Қорлық өмірден ерлік өмір артық.
Тізерлеп жүріп күнелткеннен, тік жүріп өлген артық.
Сөзде тұру — ерлік, сөзді жұту — қорлық.
Тәуекел, табандылық және әрекет
Тәуекел — бос қатер емес: ол дайындық пен шешімнің тоғысқан жері. Іс тындыратын да — соған серік табандылық.
Тәуекелсіз іс бітпейді, тәуекел етпеген арықтан өтпейді.
Ер жолдасы — тәуекел.
Тәуекел тау жығады.
Тәуекелдің кемесі суға батпайды.
Қимылдаған қыр асар.
Шапқан озар, жатқан қалар.
Уайым түбі — тұңғиық: батасың да кетесің. Тәуекел түбі — желқайық: мінесің де өтесің.
Сынақ, жол және шыңдалу
Ер де, ат та жолда сыналады. Шыңдалу — тек жеңіс емес, төзім мен тәртіп.
Алыс жол атты сынайды, ауыр жол ерді сынайды.
Ер сасқанда белгілі, ат шапқанда белгілі.
Болат қайнауда шынығады, батыр майданда шынығады.
Ат өнері білінбес, бәйгеге түсіп жарыспай. Ер өнері білінбес, қоян-қолтық алыспай.
Ақыл, айла және сөзге беріктік
Батырлық — тек күш емес. Ақыл, айла, ұстам және уәдеге беріктік те ердің белгісі.
Ақылдан асар амал жоқ, батылдарға алмас қамал жоқ.
Айлалы батыр алдырмас.
Ер жігіттің екі сөйлегені — өлгені.
Жомарт бергенін айтпас, ер айтқанынан қайтпас.
Шын орақшы орақ таңдамайды, шын батыр құрал таңдамайды.
Қарым-қатынас, достық және ішкі тәртіп
Қаталдық та, мейірім де орнымен. Досқа кеңдік, дұшпанға беріктік керек.
Дұшпанға тастай қатты бол, досыңа балдай тәтті бол.
Жауға жалынба, досқа тарылма.
Бас жарылса — бөрік ішінде, қол сынса — жең ішінде.
Жауға жаныңды берсең де, сырыңды берме.
Қысқа түйін
Ел мен ер
Елдің жүгі ерге түседі, ердің даңқын ел көтереді.
Ерлік өлшемі
Ерлік — жүрек, сөзге беріктік және намыс.
Тәуекел
Тәуекел — әрекетке бастайтын серік; табандылық — нәтижеге жеткізетін күш.
Қосымша нақылдар
Өзің қорықпасаң, жау қорқады.
Жалықпаған жауды жеңеді.
Өжет адам өлімді жеңеді.
Қаһарлы қамал бұзады.
Шапшаң жүргенге шаң жұқпас.
Іздеген табады, сұраған алады.
Талапты ерге нұр жауар.
Қырық кісі бір жақ, қыңыр кісі бір жақ.