Дұшнаныңнан бір сақтан, Жаман достан мың сақтан
Төмендегі нақылдар мен мақал-мәтелдер татулық, достық, көршілік және жолдастық туралы. Олардың өзегі — адамды адам ететін қасиет сыйластықта, бірлікте және жақсы ниетте екенін еске салу.
Негізгі ой
Татулық — табылмас бақыт; ал ұрыс-керіс берекені қашырады. Дос — тірек, дұшпан — сынақ, көрші — күнделікті өмірдің өлшемі.
Татулық пен бірлік
Үйдің де, елдің де ырысы — берекелі қарым-қатынаста. Араздық көбейген жерде сыйластық азаяды, ал ынтымақ бар жерде іс алға басады.
Береке туралы
- Тату үйдің бақыты тасыр, ұрыс-керіс үйдің ырысын қашырар.
- Татулық — табылмас бақыт.
- Ұрыстың мерейі — ерлік, ырыстың мерейі — бірлік.
- Жартыны жарып жеген — татулықтың белгісі.
Сыйластық өлшемі
- Сыйласу — екі кісіге бірдей.
- Ерегескен ел болмайды, есептескен дос болмайды.
- Дос тұтқанды қадірле.
- Есептескен ел болмас.
Достықтың қадірі
Дос — адамның тірегі. Жақсы дос қуанышта да, қайғыда да серік; ал жалған дос пайда барда ғана көрінеді.
Дос туралы нақылдар
Бұл ойлар достың орны мен жауапкершілігін айқындайды.
- Жолдасы көптің — олжасы көп.
- Ағаш тамырымен мықты, адам досымен мықты.
- Досыңды мақтағаның — өзіңді жақтағаның.
- Досы жоқ адам — тұзы жоқ тағам.
- Аз қайғыны ас басады, көп қайғыны дос басады.
- Заттың жаңасы жақсы, достың ескісі жақсы.
- Мың жолдас жақсы, мың жолдастан бір дос жақсы.
- Жігіт жолдасынан белгілі.
Сынақ кезіндегі дос
- Тістем нанның қадірін тарыққанда білерсің, анық достың қадірін зарыққанда білерсің.
- Жақсы дос үшін жан пида.
- Өз басыңды дауға берсең де, жолдасыңды жауға берме.
Жалған дос туралы
- Дос сыртыңнан мақтар, дұшпан көзіңе мақтар.
- Дұшпан күлдіріп айтады, дос жылатып айтады.
- Жалған жолдас көзіңе мақтар, сырт айналып сойылын баптар.
- Дос та дос, дұшпан да дос — мал барында.
- Жаман жолдастан жақсы дұшпан артық.
- Жаман жолдастан мықты таяқ.
Жолдастық және өмір жолы
Жол — тек сапар емес, мінез сыналатын орта. Жолдасыңның қандай екені өзіңнің де бағытыңды айқындайды.
Сапардағы серік
- Әңгіме жол қысқартады.
- Елсізде ит те жолдас.
- Жолаушыға жолдан жолдас қосылар.
- Жолдасты жол айырады.
Жақсымен-жаманмен жүру
- Жақсымен жүрсең, жақсы боларсың; жаманмен жүрсең, жын ұрып, бақсы боларсың.
- Жақсымен жолдас болсаң, жетерсің мұратқа; жаманмен жолдас болсаң, қаларсың ұятқа.
- Шошқаға ерген балшыққа аунар.
Іс пен мінез
- Жаман дос жауыңмен бірге шабады.
- Досыңа ат берме; ат берсең, ақырын жүр деме.
- Пайданың зоры — дос үшін шеккен зиян.
Ескерту
«Жолдан қосылған жолдас болмайды» деген ой — адамды бірден жақын тарта салмай, уақыт пен әрекет арқылы таны дегені.
- Досың дос болғанға шаттан, дұшпанмен дос болудан сақтан.
- Дұшпаныңнан бір сақтан, жаман достан мың сақтан.
- Айырылмастай досыңа қайырылмастай сөз айтпа.
Көрші, ағайын, жақындық
Жақындық — тек қанда емес, қоныс пен қатынаста. Көршіңнің жайы түзелсе, өзіңнің де көңілің орнығады.
Көрші қадірі
- Көршің қолайлы болса, қораң кең.
- Қадіріңді білгің келсе, көршіңнен қарыз сұра.
- Жақсы көрші тапқаның — мол олжа тапқаның.
Туыстық пен таныстық
- Туысы жақын жақын емес, қонысы жақын жақын.
- Аталастан ауылдас жақын.
- Ай көрмесең — туысың жат, жыл көрмесең — жолдасың жат.
- Әкесі құрдастың баласы да құрдас.
Адам тану, сөз тану
Адамды танытатын — сөзі, қабағы, әрекеті. Кейде бір ауыз сөз көңілге із қалдырады, кейде көп сөздің ішінен бір шындық суырылады.
Сөздің салмағы
- Адамның көңілі бір атым насыбайдан қалады.
- Күлме досыңа — келер басыңа.
- Досыңның пышағымен мүйіз кес, дұшпаныңның пышағымен киіз кес.
Адам тану
- Қасыңдағы досыңды қас-қабағы танытар.
- Мыңның түсін танығанша, бірдің атын біл.
- Базарда мың кісі бар, әркім танығанына сәлем береді.
Көңілге түйін
Құс қанатымен, ер жолдасымен.
Жылқы кісінескенше, адам сөйлескенше.
Тар жерде табысқан — кең жерде келіседі.