Әкесі - күйеу, шешесі калыңдық болмаған ба
Күйеу киімі: дәстүрдің белгісі
М. Әуезов шығармасында: «Әкесі — күйеу, шешесі — қалыңдық болмаған ба?» деп мінейді де, аттанар кезде Абайға күйеу киімінің бәрін кигізгені айтылады. Бұл көрініс қазақ салт-дәстүріндегі «күйеу киімінің» маңызын айқын көрсетеді.
Күйеу киімінің міндеті
Қалыңдығын алуға баратын жас күйеу дәстүр бойынша міндетті түрде күйеу киімін киюге тиіс. Алдынан шыққан жеңгелер мен жас қыз-келіншектер күйеуді ең алдымен киімінен танып қояды. Сондықтан күйеу салт бойынша басқа жігіттерден ерекше киінеді.
Дәстүрлі киім ерекшеліктері
- Бөркіне үкі тағу
- Қызыл шапан кию
- Биік өкше етік кию
Әдеп пен сын: кішілік көрсету
Күйеу бөркін көзге түсіріп, төмен қарап, кішілік көрсетіп тұрмаса, айып төлейді немесе сөзге қалып, күлкіге ұшырайды. Бұл — салттың бір талабы ғана емес, күйеудің сабыры мен мінезін байқайтын әлеуметтік сынақ іспетті.
Салттың талабы
Кішілік көрсетіп, өзін жинақы ұстау — күйеудің қадірін арттыратын әдеп өлшемі.
Қоғамдық бақылау
Талап орындалмаса, айып төлету не сөзге қалдыру арқылы салт сақталады.
Әзіл-қалжың және «күйеу атымен күл тасу»
Қыз-келіншектер ортасына түскен күйеу түрлі әзіл-қалжыңға төзуге мәжбүр болады. Бұл да — дәстүрдің бір бөлігі: келін жағы күйеуді сынап, сөзге шешендігін, сабырын, ұстамын байқайды.
Күйеудің мінген аты да назардан тыс қалмайды. «Күйеу атымен күл тасы» дегендей, ауыл балалары атқа мініп алып, қызық көріп, думандатады. Мұның бәрі — ауыл салтының жарасымды көрінісі.