Қорқақ қол бастамас
Төмендегі нақыл сөздер қорқыныш, батылдық, ар-намыс, опасыздық, сондай-ақ қиын сәтте адам мінезінің қалай ашылатыны туралы ой салады. Кейбірі ескерту айтса, кейбірі жұртты жігерлендіріп, тәуекелге шақырады.
Тәуекел мен намыс туралы
«Ер бір рет өледі, ез мың рет өледі.»
«Өлімнен қорықсаң — өлерсің.»
«Қашқан жауға қатын да ер.»
«Қорқақты қуа берсең — батыр болады.»
Қорқыныштың табиғаты
Қорқыныш көбіне ойды ұлғайтып, қауіптің өзін емес, оның елесін көбейтеді. Ал тым сақтық әрекетті тежеп, мүмкіндікті тұсауы мүмкін.
«Қорыққанға қос көрінеді.»
«Қоян көлеңкесінен қорқады.»
«Жылан шаққан ала жіптен қорқады.»
«Қорқаққа құбыжық көп.»
«Қорқақтың сылтауы қойнында.»
«Қорқақтың қолы қысқа.»
Қысқа түйін
Қорқыныш адамды «тірідей өлтіретін» күйге де жеткізеді: «Қорқақ тірідей өледі, жолдастары күнде көмеді.»
Дайындық пен сәт
Қауіп төнбегенде артық сөйлеу, артық қару-жарақ көрсету көп. Ал шын сәт келгенде қажет дүние табылмай қалуы мүмкін.
«Жау жоқта жарақ көп, жау келгенде таяқ та табылмас.»
«Шегірткеден қорыққан егін екпес.»
«Ауылы жақын ит қасқырдан қорықпас.»
Ар, ант және опасыздық
Анттың салмағы
«У ішкен бір өледі, ант ішкен мың өледі.»
Отан мен адалдық
«Опасызда Отан жоқ.»
Ескерту мен мысқыл аралас нақылдар
«Сойылды соға білмеген — өзіне тигізеді.»
«Сасқан үйрек артымен сүңгиді.»
«Алысқан жауға арқанды көрсетпе.»
«Өлі бөріні ит аттамас.»
«Үріккен ит үш күн үреді.»
«Өлі бураның басымен тірі атаңды қорқытпа.»
«Қойға екі құлағынан басқа — бәрі жау.»
«Ешкі қырыққан сайын бір өледі.»
«Қорыққан бұрын жұдырықтайды.»
Есім мен із
«Батыр өлсе — аты қалады. Үргедек өлсе — артында несі қалады?»
Бұл ой адамды ұзаққа қалатын қадір мен ат туралы толғандырады.
Қысқа сұрақ
«Қосатының бар ма?»
Қосымша жол
«Берікті тастап, беріден құтылуға болмайды.»
Ойды бір сөзбен түйіндейтін бұл жол кейде қиындықтан айналып өтемін деген ниеттің өзіне қарсы сұрақ қояды.
Ескерту
Нақылдардың кейбірі ауызекі үлгіде, кейбірі көне қолданыста келеді. Мағынасы сөйлеу мәнеріне қарай құбылады.