Негізінен зікір салу бақсының ісі
«Міне, бүгінгі кеш зікір сала бастамақшы» (С. Торайғыров)
Зікір салу, негізінен, бақсының кәсібі саналады. Олар жын шақырғанда, адам емдегенде, дерт көшіргенде, бал ашқанда, болашақты болжағанда зікір айтады.
Кеңес дәуірінде қалыптасқан түсінікке қарамастан, бақсылық тек алдау немесе арбау ғана емес, халық санасында ол тылсыммен байланысты табиғи қабілет, ерекше қасиет ретінде қабылданған.
Бақсы ғұрпының тылсым көріністері
Бақсының зікір салуы, от ұстауы, қызған темірді тілмен жалауы, жылан ойнатуы, көз байлауы — жұртқа ғажайып болып көрінген, құпия сыры мол құбылыстар. Зікір үстінде олардың бет-әлпеті, түр-түсі, қимыл-қозғалысы да өзгеше қалыпқа еніп, әдеттегі адам мінезінен айрықша байқалады.
Халық сенімі және бақсының орны
Бақсылардың тағы бір ерекшелігі — халық сеніміне ие болуы. Бұрынғы буын, әсіресе қариялар, бақсылық өнерді біржола жоққа шығармаған. Қазақ даласында көріпкел, емші бақсылар аз болмаған.
Зікір сарыны: мысал
Зікір салу кезінде бақсылардың өзіндік сарыны, қайталанып отыратын өрнекті тіркестері болады. Төменде соған мысал келтірілген:
Жер жүзінде әулие.
Күн көзінде әулие,
Машырапта әулие,
Мағыранта әулие,
Тауда жүрген әулие,
Таста жүрген әулие,
Шөлде жүрген әулие,
Көлде жүрген әулие...
Алпыс қойдың терісінен,
Бөрік шықпаған шарабас.
Жетпіс қойдың терісінен,
Жең шықпаған шарабас.
Тоқсан қойдың терісінен,
Тон шықпаған шарабас...
Бұл жолдардағы қайталау мен тізбектеу — зікірдің ырғақтық қуатын күшейтіп, тыңдаушының назарын бір арнаға тоғыстыратын дәстүрлі тәсіл.