Тентек - жұртқа тентек, өзіне мақұл
Тентектік, әзіл және ойын туралы мақал-мәтелдер
Төмендегі мақал-мәтелдер тентектік пен орынсыз қалжыңның, сондай-ақ ойынның шегі мен салдары туралы ой салады. Әр сөздің астарында тәрбие, жауапкершілік және сақтыққа шақыру бар.
Ойынның шегі мен салдары
Жылайын деген бала әкесінің сақалымен ойнайды.
Қайғыны өз қолымен шақыру, орынсыз әрекеттің ақыры өкінішке соқтыратынын меңзейді.
Арыстанның ойынынан түлкінің мойны үзіледі.
Күштімен ойнау қауіпті: біреуге ойын болған нәрсе екіншісіне апат әкелуі мүмкін.
Атпен ойнаған тайдың жілігі сынады.
Қауіпке жақын әрекет көп жағдайда жарақат пен шығынға ұрындырады.
Мысыққа ойын керек, тышқанға өлім керек.
Біреудің ермегі екіншінің тағдырына айналатынын ескертеді: күш тең емес жерде «әзілдің» құны ауыр.
Ойыннан от шығар.
Ұсақ көрінген ермек үлкен дауға, жанжалға ұласуы мүмкін.
Кәрі түйе ойнақтаса, жұт болар.
Орынсыз қылықты жауапты сәтте жасау — берекені кетіріп, қиындыққа бастайды.
Өлейін деген тышқан мысықтың құйрығымен ойнайды.
Өзіне зиянды нәрсеге ұмтылу — қауіптің бетін әдейі ашу.
Тентектік туралы түйіндер
Екі тентек елге сыймас.
Тәртіпсіздік көбейсе, ортаға сыйымсыздық, берекесіздік орнайды.
Тентекке «тентек» десең, бөркі қазандай болады.
Кей адам ескертуді намысқа айналдырып, одан сайын шамданады.
Тентек — жұртқа тентек, өзіне мақұл.
Өз әрекетінің зиянын өзгеге жүктеп, өзін ақтауға бейім мінезді сипаттайды.
Елде бір тентек жүрмей ме.
Әр ортада мінезі қиын, тәртібі бөлек адам кездесетіні — өмір шындығы.
Тентектің есі-дерті — бұзу, текенің есі-дерті — сүзу.
Әркімнің бейімі бар: тентектің «әдеті» — бүлдіру, сондықтан оны ерте тию мен тәрбиелеу маңызды.
Әзіл, қалжың және жауапкершілік
Бір теңге беріп жырлатып, мың теңге беріп қойдыра алмайсың.
Бастап жіберген нәрсені тоқтату қиын: айтылған сөздің, басталған істің салдары болады.
Жасында қылжақ болсаң, өскенде мылжың боларсың.
Орынсыз қалжыңға әуестік әдетке айналып, салмақты сөзге кедергі келтіреді.
Әзілдің алысқа бармағаны жақсы.
Әзілдің де шегі бар: көңіл көтеремін деп, көңіл қалдырмауды ескертеді.
Бір аяқ қымыздың екі аяқ желігі бар.
Аз нәрсе де адамды масайратып, асыра сілтеуге итермелеуі мүмкін.
Қысқа қорытынды
Бұл нақылдар бір ойға әкеледі: ойын — ойсыздыққа, әзіл — әдепсіздікке, еркіндік — жауапсыздыққа айналмауы керек. Шек сақталса, сөз де, әрекет те береке табады.