Аттыға жаяу жолдас болмас

1) Аштық, жоқшылық және өмірдің қатал заңы

• Жоқтық ұят емес, тоқтық мұрат емес.

• Ашаршылықта бай баласы бірінші өледі.

• Жаяуға жол алыс.

• Аштың ақылы — тамағында, жаяудың ақылы — табанында.

• Аш ақылмен тоқ болмайды.

• Қарны ашқанға қара талқан майдай көрінеді.

• Күші жоқ ит те жүгірмес.

• Аспаннан киіз жауса да, сорлыға ұлтарақ тимепті.

• Адасқанға — жұлдыз айдай, қарны ашқанға — көже майдай.

• Жіп жіңішке жерінен үзіледі.

• Асы жоқ үйді ит те сүймейді.

• Түк таппаған тұз жалар.

• Жұтаған шүкірге тоймайды.

• Түйесі жоқ ауылға тайлақ атан көрінеді.

• Еліктің мойнын оқ кеседі, ердің мойнын жоқ кеседі.

• Қарны ашқанға қара нан да май татыр, шөлдегенге қара су да бал татыр.

2) Байлық, кедейлік және адам қатынасы

• Бай бауырын танымас, сауда досқа қарамас.

• Кедей мен бай жолдас болмас, қасқыр мен қой жолдас болмас.

• Қасқыр ішігі бар кісі жолдасының тоңғанын білмес.

• Біреу тойып секіреді, біреу тоңып секіреді.

• Жоқшылық жомарт ердің қолын байлар.

• Барлық жарастырады, жоқтық таластырады.

• Жарлылығын жасырған жарымас.

• Кісі берген кісіге ырыс болмас.

• Басқа түссе — баспақшыл.

• Бай атқа мінсе, «құтты болсын» дейді; кедей атқа мінсе, «қайдан алдың?» дейді.

• Байға жағынамын деп, жарлының тоқтылы қойы шығыпты.

3) Тапшылықтың белгісі және «жоқта барды қанағат тұту»

• Жоққа жүйрік жетпейді.

• Жоқ болса, тұз да тат.

• Балық жоқта бақа да балық.

• Ит жоқта шошқа үреді.

• Мысық жоқта тышқан төбеге шығады.

• Қасық тары ботқа болмас, ботқа болса да жұртқа жетпес.

• Сауыны аздың жазы қысқа.

• Құсы жоққа тұрымтай сұнқармен тең, аты жоққа қотыр тай тұлпармен тең.

4) Ақша, нарық және қарыз

• Ақша ашпайтын құлып жоқ.

• Ақшада көз жоқ.

• Базар — бай, алушы — кедей.

• Базар ақшалыға — базар, ақшасызға — назар.

• Қарыз қатынасты бұзады.

• Несиеге ет жесең, сүйегі ішегіңді жыртар.

5) Өмір тәжірибесі: өлшем, мінез, салыстыру

• Нені кем тұтсаң, соған зар боларсың.

• Аттыға жаяу жолдас болмас.

• Төреге ерген ер-тоқымын арқалар.

• Тоңған тонын мақтайды, адасқан жолын мақтайды.

• Алпыс қарсақ ат болмас.

• Қысқа жіп күрмеуге келмес.

• Ай бетінде де дақ бар.

• Ұста пышаққа жарымас, етікші етікке жарымас.

• Балықшының аты шөлден өледі.

• Бие көп болса, құлын көп.

• Етік жамағанды көрдік, тақия жамағанды көрмедік.

• Қойың болмаса, байлық туралы ойың болмасын.

• Жуан жіңішкергенше, жіңішке үзілер.

• Жаяушылық тартқанда, жүрмес есек ат болар; қарын қатты ашқанда, қара талқан қант болар.

6) Тәртіп, қадір, сақтық

• Арық атқа қамшы — жау, жыртық үйге тамшы — жау.

• Ит арық болса — ауылдың намысы.

• Алтынды тот баспайды.

• Тар киім — тозғақ.

• Тамыр тартқан тарықпас.

• Ашаршылықты көп көрген өзі тойса да, «мә» демес.

• Аш атасын тыңдамас.

• Кедейге өлең айту да — шығын.

• Қалтасында тиыны жоқ адам түйенің тісін ашып көреді.

• Аузы қисық болса да, байдың ұлы сөйлесін.

7) Қорытынды салмақ